Кедейге қонақ болсаң, кекірерсің.

Негізгі мағынасы

Мақалдың тура мағынасы: кедейдің үйіне қонақ болсаң, тойып, кекіріп шығасың. Астарлы мағынасы — жоқ-жітік адам қонағын шын ниетпен күтеді, барын аямай алдына қояды. Байдың дастарқаны мол болса да, кейде есеппен жайылады, ал кедей соңғы түйір наны мен соңғы малын қонағына арнауға дайын. Мақал қазақтың қонақжайлығын, жомарттықтың байлықпен емес, пейілмен өлшенетінін айтады. Сонымен бірге сырт көзге жұпыны көрінген шаңырақты менсінбеуге болмайтынын ескертеді.

Образдар мен теңеулер

«Кедей» — дәулеті аз, бірақ пейілі кең адамның бейнесі. «Кекіру» — тойғанның, қарны тоқ болғанның белгісі; мақалда ол қонақтың риза болып аттанғанын білдіреді. Таршылық пен тоқтықтың қатар келуі мақалдың тосын әрі әсерлі жері: аз дүниеден мол сый шығатыны көрсетілген.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақал жағдайы қарапайым, бірақ қонақжай адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, алыс ауылдағы досыңыздың үйіне барсаңыз, ата-анасы бар жақсысын алдыңызға қойып, қайтарда сыбаға салып жібереді. Ондай ықыласты ешқандай мейрамхана бере алмайды. Бірақ мұндай кеңпейілдікті асыра пайдаланбай, қарымтасын қайтару да — әдеп. Келесі жолы сол үйге сәлемдеме ала барып, ықыласқа ықыласпен жауап берген абзал.