Жағымсыз қонақ жатар уақытта келер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі ауыр, ыңғайсыз, елге салмағын түсіретін қонақ көбіне кешкілік, жатар уақытта келеді. Астарлы мағынасы — кез келген адам өз ісін, жолын, келу уақытын ойлап, басқаға қолайсыздық тудырмауы керек. Қазақ ұғымында қонақ қадірлі болса да, мезгілсіз келген адам үй иесінің тыныштығын бұзады, сондықтан мақал әдепсіздік пен жөнсіздікті сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жатар уақыт» — тек түннің мезгілі емес, үйдің тынығып, шаруаның тынатын шағы. «Жағымсыз қонақ» — бір үйге ауыртпалық әкелетін, сыпайылық сақтамайтын адамды бейнелейді. Яғни мақал уақытты, орынды және ыңғайды білмеуді астарлап көрсетеді. Қазақ дүниетанымында қонақ күту — үлкен құрмет, ал сол құрметті аяқасты ету — тәрбиесіздік белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал біреудің алдын ала ескертпей, кеш уақытта хабарласып, біреудің тыныштығын бұзуына қатысты айтылады. Мысалы, таныс адам түнгі 11-де «қазір келіп кетемін» десе, үй иесі осы мақалмен оның мезгілсіздігін еске салуы мүмкін. Бұл сөз адамға әдеп, уақытты сезіну және өзгеге салмақ салмау керегін ұқтырады.