Қонақ қонған жеріне ауыр,
Тас түскен жеріне ауыр.
«Қонақ қонған жеріне ауыр, Тас түскен жеріне ауыр.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
«Қонақ қонған жеріне ауыр, Тас түскен жеріне ауыр» деген мақалдың тура мағынасы бойынша, қонақ түскен үйге де салмақ түседі, ал тас түскен жерге із қалады. Астарлы мағынасы — кез келген келген адам өзінің артында жауапкершілік, міндет, әсер қалдырады. Қонақ бір үйге кірсе, ол үй иесінің күтімін, ыждаһатын талап етеді; сол сияқты адамның сөзі мен ісі де айналасына салмақ салады. Мақал адамды орынсыз мазасыздық жасамауға, әр істің, әр жүрістің салдарын ойлауға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қонақ» — тек үйге келген адам ғана емес, уақытша келген ауыртпалық, міндет немесе бөгде ықпалдың белгісі. «Қонған жер» — адамның түскен ортасы, ортаның шыдамын білдіреді. «Тас түскен жеріне ауыр» деген тіркес тастың қаттылығын ғана емес, түскен жерге тигізетін қысымын көрсетеді. Яғни, ауырлық сырттан келсе де, оның салмағы сол ортаға түседі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал жұмыс орнында, отбасында, қоғамда жауапкершілікті сезіндіру үшін қолданылады. Мысалы, жаңа қызметкер келгенде, оның тәртібі мен сөзі ұжымға әсер етеді, сондықтан әр адам өз орнында салмақпен әрекет етуі керек. Сондай-ақ, біреудің келгені немесе араласуы өзгеге қосымша міндет жүктейтінін ескерткенде де айтылады.
Tas túsken jerine aýyr.