Ізетке арзымаған қонақ төсек былғайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ізет көрмеген, қадірін білмеген қонақ қонақ үйдің, төсек-орынның берекесін кетіреді. Астарлы мағынасы: қонақты сыйлап қарсы алмасаң, ол да өзін еркін ұстап, тәртіп бұзуы мүмкін; ал жалпы адам қатынасында құрмет болмаған жерде сыйластық та, жарасым да бұзылады. Яғни, сыйластық екі жақтан да талап етіледі: үй иесі де, келген кісі де әдеп сақтауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ізет» — құрмет, ықылас, кішіпейілдік. «Қонақ» — жай ғана келген адам емес, адамаралық қарым-қатынастың бейнесі. «Төсек былғайды» деген тіркес тәртіптің, тазалықтың, берекенің бұзылуын меңзейді. Төсек мұнда тек тұрмыстық зат емес, үйдің абыройы мен тыныштығының символы ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды қонақ күту мәдениетіне де, жұмыс не отбасылық ортаға да қолдануға болады. Мысалы, адамды сыйламай, дөрекі сөйлеп, шеттетсең, ол да салқын тартып, ортаға бейімделмей, келіспеушілік тудыруы мүмкін. Сондықтан жақсы қарым-қатынас үшін алдымен ізет қажет.