Итті қонақ жараспас.
«Итті қонақ жараспас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ит үйге қонақ болып жараспайды, өйткені ол қонақтың қадірін білдіретін жан емес. Астарлы мағынасы — сыйы жоқ, тәрбиесі жоқ, жағымсыз адам құрметті ортаға лайық емес деген ойды білдіреді. Қазақ танымында қонақ — төрдің иесі, ал оның орнына дөрекілік, тәртіпсіздік, ынжықтық емес, ізет пен әдеп керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» сөзі нақты жануарды ғана емес, мінезі төмен, орынсыз, мәдениеті жоқ кісіні бейнелейді. Ал «қонақ» — құрмет, төр, сыйластық символы. Яғни мақал жақсы мен жаманды салыстырып, әр нәрсенің өз орны бар екенін аңғартады. Ит үй күзеткенімен, қонаққа лайық әдеп көрсете алмайды деген астар да сезіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі кезде бұл мақал адамға орын мен орта таңдаудың, әдеп сақтаудың маңызын еске салады. Мысалы, біреу тойда немесе қонақта өзгелердің сөзін бөліп, дөрекі мінез көрсетсе, үлкендер «Итті қонақ жараспас» деп, оның қылығының орынсыз екенін ескертуі мүмкін.