Құтты қонақ келсе,
Қой егіз табар.
Құтсыз қонақ келсе,
Қойға қасқыр шабар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақтың да берекелі, не берекесіз болатынын астарлап көрсетеді. Құтты, сыйлы қонақ келсе, үйге қуаныш, ынтымақ, ырыс келеді, сол себепті шаруаның да жолы болып, мал-жанға береке қонады деген ой бар. Ал құтсыз, ниеті теріс қонақ келсе, үйдің берекесі қашып, тыныштық бұзылады, іс кері кетеді деген ескерту айтылады. Тура мағынада қонақ пен қой туралы айтылса, астарлы мағынасы — адамның пейілі мен келуі үйдің ырысына әсер етеді деген халық түсінігі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қой егіз табар» дегені — молшылық пен құттың белгісі. Қойдың егіз табуы қазақ ұғымында ырыс-берекенің көбейгенін білдіреді. Ал «қойға қасқыр шабар» дегені — қауіп, кесір, тыныштықтың бұзылуы. Қой — бейбіт тіршілік пен дәулеттің символы, қасқыр — жұт, жау, пәле сияқты жамандықтың бейнесі. Яғни қонақтың ниеті мен мінезі үй ішінің жағдайына ықпал етеді деген образды ой берілген.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал адам келген жерінде өзінің сөзімен, мінезімен, сыйымен әсер қалдыратынын еске салады. Мысалы, бір үйге жақсы ниетпен келген, көмектесіп, көңіл көтеретін адам болса, үй иесі де риза болып, ортада жылылық орнайды. Ал орынсыз сөз айтып, дау әкелетін кісі келсе, береке кетеді.
Qoı egiz tabar.
Qutsyz qonaq kelse,
Qoıǵa qasqyr shabar.