Бірлік туралы 409
Бірлік туралы мақал-мәтелдер халықты татулыққа, ынтымаққа шақырып, ортақ мақсатқа жұмылудың қадірін ұқтырады.
409
Мақал-мәтел
151.5K
Қаралым
370
Орташа
Ең көп оқылған
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Үлкен бауыры бар адамның жағасы бар, яғни сүйенетін, ұстанатын тірегі, қорғаны бар; кіші бауыры бар…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төртеу түгел, яғни бір ниетте, бір сапта болса, алады — мақсатына жетеді, олжаны да, жеңісті де қолға…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Алты адам ала-құла, алауыз болса, ауыздағы, яғни қолдағы бар нәрсесі де кетеді; ал төрт адам түгел…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Ауыр жүкті бір адам көтере алмайды, ал бірнеше адам бірге ұстаса, әрқайсына аз ғана салмақ түседі…
Іштен шыққан жау жаман.
Негізгі мағынасы Өз ортаңнан, өз еліңнен, отбасыңнан шыққан жау — сырттағы жаудан әлдеқайда қауіпті. Ол сенің сырыңды…
Сұрыптау:
Абысынның аразы,
Ағайынның сәнін кетірер.
Ағайынның аразы
Елдің сәнін кетірер.
Ағайынның сәнін кетірер.
Ағайынның аразы
Елдің сәнін кетірер.
Негізгі мағынасы Абысындар, яғни ағайынды жігіттердің әйелдері, араздасса, бір шаңырақтан тараған әулеттің берекесі…
Аға бастар, іні қоштар.
Негізгі мағынасы Үлкен бастайды, кіші қостайды. Іс, сапар, той не кеңес болсын, алдымен аға бастама көтереді, ал іні…
Ағайын ала болғанда,
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Негізгі мағынасы Ағайын бөлініп, араздасқанда, адамның аузына апарған асы да кетеді, яғни қолдағы несібе, тұрмыстың…
Ағайын алтау болса, адам тимейді,
Тура жүрсең, лебізің күймейді.
Тура жүрсең, лебізің күймейді.
Негізгі мағынасы Екі жолда екі ақиқат. Біріншісі: ағайының алтау, яғни көп әрі ынтымақты болса, саған ешкім тиісе…
Ағайын бірде араз, бірде тату.
Негізгі мағынасы Туыстар бірде ренжісіп, сөйлеспей қалады, бірде қайта табысып, бір дастарқанда отырады. Мақал мұны…
Күнде бір мақал
«Бірлік туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Ағайын бір өліде, бір тіріде.
Негізгі мағынасы Ағайын-туыс бір жерге екі жағдайда міндетті түрде жиналады: біреу дүние салғанда және тірі адамның…
Ағайынға қарап мал өсер.
Негізгі мағынасы Малдың өсуі ағайынға байланысты: туыстар тату, бір-біріне қолғабыс беріп отырса, шаруа да өркендейді…
Ағайынның азары болса да, безері болмайды.
Негізгі мағынасы Ағайыннан азар, яғни реніш, кейде тіпті зиян да келуі мүмкін, бірақ безер, яғни біржола теріс айналып…
Ағайынның ұрысы - торқаның жыртысы.
Негізгі мағынасы Ағайынның ұрысы торқаның жыртығы сияқты: қымбат матаның жыртығын шебер қолмен жамап, сыртынан…
Ағайын татуда ат көп,
Абысын татуда ас көп.
Абысын татуда ас көп.
Негізгі мағынасы Ағайын тату болса — аты көп, абысындар тату болса — асы көп. Ер адамдардың бірлігі мал мен күш-қуатты…
Аға - қорған, іні - зордан.
Негізгі мағынасы Үлкен бауыр қамал сияқты: бәле келсе, алдымен өзі тосып, інісін қорғайды. Ал кіші бауыр «зордан», яғни…
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Үлкен бауыры бар адамның жағасы бар, яғни сүйенетін, ұстанатын тірегі, қорғаны бар; кіші бауыры бар…
Аға ұрар болар, іні тұрар болар.
Негізгі мағынасы Үлкен бауыр ұрса да, кішісі тұра береді: қол көтермейді, қашпайды, қарсы жауап бермейді. Мақал үлкен…
Адам - адамға пана.
Негізгі мағынасы Пана — жел мен жаңбырдан, жаудан тасаланатын жер, қорған. Мақал адамның басқа адамға сондай қорған…
Адамға адам жат емес.
Негізгі мағынасы Адам баласы, қай елден, қай рудан болса да, басқа адамға бөтен емес. Мақал адамдар арасындағы табиғи…
Адам ұйымшыл, мал үйіршіл.
Негізгі мағынасы Мал үйірімен, табынымен жүреді: жалғыз қалған қой мазасызданып, үйірден адасқан жылқы өз тобын іздеп…
Адасқан қаздай, руы аздай.
Негізгі мағынасы Тобынан адасқан қаз сияқты, руы аз адамдай деп мақал жалғыз, тірексіз қалған кісінің күйін суреттейді…
Адассаң, елмен адас.
Негізгі мағынасы Қателессең де елден бөлінбе, көппен бірге бол деген ойды айтады. Жалғыз жолға шыққан адам адасса, оған…
Аздың азаншысы болғанша,
Көптің қазаншысы бол.
Көптің қазаншысы бол.
Негізгі мағынасы Аз топтың құрметті азаншысы болғанша, көпшіліктің қазан басындағы қызметшісі болған артық. Азаншы…
Аздың атасы бір,
Көптің батасы бір.
Көптің батасы бір.
Негізгі мағынасы Аз адамның атасы бір, яғни олар бір әулеттен тараған туыстар; көптің батасы бір — үлкен жұрттың тілегі…
Айғыр азынап үйірінен шықпас.
Негізгі мағынасы Айғыр азынап үйірінен шықпас деген мақалдың тура мағынасы — айғырдың үйірін тастап, өз бетінше…
Ай ортақ, Күн ортақ.
Негізгі мағынасы «Ай ортақ, Күн ортақ» деген мақалдың тура мағынасы — аспандағы ай мен күн бір ғана адамға емес, барша…
Айтулы достың малы бір,
Кемедегінің жаны бір.
Кемедегінің жаны бір.
Негізгі мағынасы Айтулы, яғни сыннан өткен, елге аты шыққан достардың малы ортақ, ал бір кемеде келе жатқандардың жаны…
Айтысқан соң дау емес пе,
Алысқан соң жау емес пе?
Алысқан соң жау емес пе?
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге келіп, тартысып қалған екі жақтың арасы суып, ақыры дау-дамайға айналатынын білдіреді…
Айыратын жаман бар,
Қосатын жаран бар.
Қосатын жаран бар.
Негізгі мағынасы Адамдарды бір-бірінен айыратын жаман адам бар, ал қосатын, жарастыратын жаран, яғни жақсы дос, жолдас…
Айырылған азады, қосылған озады.
Негізгі мағынасы Бөлінген, бір-бірінен айырылған адамдар азады, әлсірейді, ал қосылған, бірлескендер озады, алға…
Айырылма, жұртым, үйіріңнен
Айырылсаң үйіріңнен,
Қолың кетпес бүйіріңнен.
Айырылсаң үйіріңнен,
Қолың кетпес бүйіріңнен.
Негізгі мағынасы Ей, жұртым, үйіріңнен айырылма: егер үйірден бөлінсең, қолың бүйіріңнен кетпейді, яғни мұңайып…
Ақыл - ауыс, ырыс - жұғыс.
Негізгі мағынасы Ақыл бір адамнан екіншісіне ауысады, ал ырыс-береке жанындағыға жұғады. Ақылды кісімен сөйлессең, оның…
Ала қойды бөле қырыққан жүнге жарымайды.
Негізгі мағынасы Ала қойды бөле қырыққан жүнге жарымайды деген мақалдың тура мағынасы: қойдың жүнін бөліп-бөліп, әр…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Алты адам ала-құла, алауыз болса, ауыздағы, яғни қолдағы бар нәрсесі де кетеді; ал төрт адам түгел…
Алты бақан, ала ауыз.
Негізгі мағынасы «Алты бақан, ала ауыз» деген мақал адамдардың бір-бірімен тіл табыспай, ұсақ нәрседен сөзге келіп…
Алты ұл туған ананы, ханым десе болады.
Кезек сыйласқан ағайынды жаным десе болады.
Кезек сыйласқан ағайынды жаным десе болады.
Негізгі мағынасы Алты ұл туып, өсірген ананы ханым деп атауға болады: ол елге ер берген, шаңырақты көтерген, құрметке…
Алыспақ бар, атыспақ жоқ.
Негізгі мағынасы Ойында бір-бірімен алысуға, күресуге, ұстасуға болады, ал атысуға, яғни қаруға жүгініп, бір-бірін…
Анасы басқа аттан түс,
Атасы бір артқа мін.
Атасы бір артқа мін.
Негізгі мағынасы Бір әкеден туған, бірақ шешелері басқа бауырлар туралы сөз. Анасы бөлек болғандықтан, арада салқындық…
Андалама,
Андызда оқ тиеді жалғызға.
Андызда оқ тиеді жалғызға.
Негізгі мағынасы Аңғалақтама, бейқам жүрме: андыз өскен қалың шөпте оқ жалғызға тиеді. Мақалдың бейнесі аңшылықтан…
Аңдысқан ауыл болмас,
Ерегіскен ел болмас.
Ерегіскен ел болмас.
Негізгі мағынасы Бірін-бірі аңдыған, бір-бірінің мінін іздеп, сыртынан бақылаған ауыл ауыл болмайды; ерегіскен…
Арғын - ағаң, қыпшақ - жағаң,
Қаңлысыз қабыл болмас тобаң.
Қаңлысыз қабыл болмас тобаң.
Негізгі мағынасы Арғын — ағаң, қыпшақ — жағаң, қаңлысыз тобаң қабыл болмайды деген сөз. Мақал ірі рулардың ел ішіндегі…
Артқы айылдың батқанын,
Иесі емес, ат білер;
Ағайынның азғанын,
Жақыны емес, жат білер.
Иесі емес, ат білер;
Ағайынның азғанын,
Жақыны емес, жат білер.
Негізгі мағынасы Ер-тұрманның артқы айылы тым қатты тартылып, аттың бауырына батса, оны үстінде отырған иесі емес…
Арық қазған су ішер,
Араздасқан у ішер.
Араздасқан у ішер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арық қазған адам суға қол жеткізеді, ал араздасқан, татулығы бұзылған адам…
Асу-асу белдер бар,
Аса алмаса ат өлсін.
Ағайынмен тату бол,
Айыра алмай жат өлсін.
Аса алмаса ат өлсін.
Ағайынмен тату бол,
Айыра алмай жат өлсін.
Негізгі мағынасы Тау жолында асу артынан асу, бел артынан бел келеді, олар соншалық биік, асып өте алмаған ат өлсе де…
«Бірлік туралы» мақал-мәтелдер ел ішіндегі ынтымақ, ағайын татулығы және ортақ іске жұмылу жайлы. Қазақ даналығында бірлік елдің тірегі ретінде айтылады: алауыздық берекені қашырып, жауға жол ашады, ал ынтымақ қиындықты жеңуге күш береді. Бөлімде кеңесіп шешілген істің, ізетті сөздің, бір-біріне қолдау көрсетудің қадірі туралы нақылдар да бар.
«Бірлігі жоқ ел тозады, Бірлігі күшті ел озады» мақалы бірлікті елдің тірегі деп біледі. «Бір жеңнен қол шығар, Бір жағадан бас шығар» ортақ іске бірге жұмылуды бейнелейді. «Кеңесіп пішкен тон келте болмас» ақылдасып істелген істің кемшілігі аз болатынын айтады, ал «Теңге - тиыннан, ынтымақ - ұйымнан» ұсақ тиын жиналып теңге болатыны сияқты, ынтымақтың ұйымшылдықтан туатынын көрсетеді.
Бұл мақалдар ел бірлігі, достық, ұжымдық жұмыс тақырыбындағы сабақтарға, шығармалар мен мерекелік сөздерге лайық. Әр мақалдың бетінде тура және астарлы мағынасы түсіндірілген.
«Бірлігі жоқ ел тозады, Бірлігі күшті ел озады» мақалы бірлікті елдің тірегі деп біледі. «Бір жеңнен қол шығар, Бір жағадан бас шығар» ортақ іске бірге жұмылуды бейнелейді. «Кеңесіп пішкен тон келте болмас» ақылдасып істелген істің кемшілігі аз болатынын айтады, ал «Теңге - тиыннан, ынтымақ - ұйымнан» ұсақ тиын жиналып теңге болатыны сияқты, ынтымақтың ұйымшылдықтан туатынын көрсетеді.
Бұл мақалдар ел бірлігі, достық, ұжымдық жұмыс тақырыбындағы сабақтарға, шығармалар мен мерекелік сөздерге лайық. Әр мақалдың бетінде тура және астарлы мағынасы түсіндірілген.