«Аға - қорған, іні - зордан.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Үлкен бауыр қамал сияқты: бәле келсе, алдымен өзі тосып, інісін қорғайды. Ал кіші бауыр «зордан», яғни зорға, әрең: оның күші әлі толық емес, өз бетімен әрең-әрең күн көреді. Мақал үлкен мен кішінің салмағы тең емес екенін айтады. Ағаға сүйенуге болады, ол — берік қорған; ал іні әзірге көмекке зорға жарайды, оған өзіне де тірек керек. Отбасындағы ауыр жүк ағаның иығында, ал іні оның панасында өседі. Мақалда інінің кемістігін кекету жоқ, тек жасы кішінің әлі қанаты қатаймағаны айтылады.
Образдар мен теңеулер
Қорған — жаудан қорғану үшін салынған қамал, қоршау; ескі қалалардың дуалы, бекіністің қабырғасы. Ағаны қорғанға теңеу — оның артында тығылуға, панасында тыныш отыруға болатынын білдіреді. «Зордан» — сөйлеу тілінде, әсіресе Сыр, Арал, Маңғыстау өңірлерінде қолданылатын сөз, «зорға, әрең» деген мағынада. Екі бөлік ұйқасқа құрылған: «қорған — зордан». Бірінде беріктік, бірінде әлсіздік — осы қарама-қарсылық мақалдың өзегі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ағасына арқа сүйеп жүрген інінің жағдайын айтқанда немесе үлкенге жауапкершілігін еске салғанда қолданылады. Көбіне ағаға арнап, «сен — тіреусің, інің әлі әлсіз» деген ниетпен айтылады. Інінің әлсіздігін мазақ ету үшін айту орынсыз. Мысалы: «Әкеміз жоқта бәрі саған қарайды, інілеріңе өзің ие бол; аға — қорған, іні — зордан деген».
Қолданылу жағдаяттары
— Әкесі алысқа жұмысқа кеткенде, атасы үлкен немересін шақырып, кішілердің бәрін соған тапсырды.
— Мал қораға қамалғанда, жасы кіші ұл ауыр қақпаны зорға жапты; ағасы жүгіріп келіп, демеп жіберді.
— Ауылда кішкентай інісін ренжіткен көршінің баласына ағасы қарсы шығып, інісін қорғап алды.