Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.

Негізгі мағынасы

Үлкен бауыры бар адамның жағасы бар, яғни сүйенетін, ұстанатын тірегі, қорғаны бар; кіші бауыры бар адамның тынысы бар, яғни көмекшісі, қолғанаты, дем алатын мүмкіндігі бар. Мақал ағайынның екі жағынан да пайдасын көрсетеді: үлкен — қорған әрі абырой, кіші — жұмыстағы көмек. Ағасы бар бала біреу ренжітсе, «ағама айтамын» дей алады, інісі бар адам ауыр жұмыста жалғыз қалмайды. Жалғыздықтың қиындығы да осы мақалдан аңғарылады.

Образдар мен теңеулер

Жаға — киімнің мойын тұсы, ең көзге түсетін әрі ең берік жері. «Жағасы бар» тіркесі сүйеніш, абырой, қорғаныш мағынасын береді: адам сүрінсе, жағасынан ұстап демейді. Тыныс — дем алу, ауыр жұмыстан кейін тынығу. Ағаны жағаға, ініні тынысқа теңеу кездейсоқ емес: бірі сырттан қорғайды, бірі іштен жеңілдік береді. Ішкі ұйқас — «ағасы — жағасы», «інісі — тынысы» — мақалды есте сақтауға жеңіл етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бауырлардың құнын айтқанда, жалғыз баланың жағдайын салыстырғанда, не ағайын татулығына шақырғанда айтылады. Реңкі — мақтаныш, ризашылық, кейде жұбату. Ағасы, інісі жоқ адамның көзінше оны кемсіту үшін айту орынсыз. Мысалы: «Екі ұлым бір-біріне сүйеу болып өсті; ағасы бардың жағасы бар, інісі бардың тынысы бар».

Қолданылу жағдаяттары

— Мектепте үлкен сыныптың балалары кішкентай баланы ренжіткенде, оның ағасы келіп ара түсті.
— Шопан күздегі қырқымда інілері келіп көмектескенде, жеңілдеп, мақалдың екінші жолын айтты.