Ағайын алтау болса, адам тимейді,
Тура жүрсең, лебізің күймейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі үлкен ойды қатар айтады. Біріншісі — адамның артында сүйеніш болатын ағайын-туыс көп болса, оған сырттан келетін қысым да, қиянат та азаяды. Көп болып жұмылу — қорған, демеу, бедел. Екіншісі — адам өмірде туралықпен, адалдықпен жүрсе, оның сөзі де, абыройы да күймейді, яғни жамандыққа ұрынбайды, жұрт алдында жүзі жарық болады. Мұнда туыстық тірек пен жеке адамның адал мінезі қатар дәріптеледі.
Образдар мен теңеулер
«Ағайын алтау болса» дегені нақты алты санын ғана білдірмейді, ол — көпшілік, жанашыр орта, бірлік деген ұғым. «Адам тимейді» — ешкімнің жөнсіз соқтыға алмайтынын, қорғаны барын аңғартады. Ал «лебізің күймейді» деген тіркес сөзбе-сөз жану емес, адамның сөзі бүлінбейді, беделі түспейді, өтірікке, ұятқа қалмайды деген астарлы мағынада айтылған. «Тура жүру» — адалдық, әділдік, ақ жолдан таймау.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал өте өзекті. Адам туысымен тату болып, өзі де әділ жүрсе, қоғамда сыйлы болады. Мысалы, бір жігіт отбасымен, бауырларымен сыйласып жүреді әрі жұмыста ешкімнің ақысын жемей, шыншыл болады. Сонда қиын сәтте ағайыны қолдап, айналасы да оған сеніммен қарайды.
Týra júrseń, lebiziń kúımeıdi.