Ағайын ала болғанда,
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ағайынның, яғни жақын туыс пен ел-жұрттың арасына алауыздық түскенде, береке қашатынын айтады. Тура мағынасында ауыздағы астан айырылу — қолдағы несібеден, ырыстан айырылу. Ал астарлы мағынасында бірлік жоқ жерде тұрмыс әлсіреп, тіршілік шайқалып, адам өз игілігін де, абыройын да сақтай алмайды. Егер өзара татулық болмаса, сырттан аңдыған жау күшейіп, ондай елді оңай жеңеді. Соңғы жолдағы «бас кетер» — үлкен қасіретке, еркіндіктен, қауіпсіздіктен айырылуға меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Ауыздағы ас» — күнкөріс, ырыс-береке, дайын тұрған несібе. «Аңдыған дұшпан» — тек нақты жау емес, сыртқы қауіп, көреалмаушылық, әлсіз тұсты пайдаланатын кез келген қарсы күш. «Жау қолында бас кетер» деген образ елдің қорғансыз қалуын, тағдырдың өзгенің қолына өтуін білдіреді. Мұнда ас пен бас қатар алынып, әуелі берекеден, кейін тіпті өмірлік қауіпсіздіктен айырылу сатылы түрде көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де отбасыда, ұжымда, қоғамда өте орынды. Мысалы, ағайынды адамдар мұраға таласып, өзара араздасса, бөтендер соны пайдаланып, ортақ мүлікті иемденіп кетуі мүмкін. Сондықтан бұл сөз бірлік пен татулықтың елді де, отбасыны да сақтайтын күш екенін ескертеді.
Aýyzdaǵy as keter.
Ańdyǵan dushpan kóbeıip,
Jaý qolynda bas keter.