Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.

Күнде бір мақал

«Алтау ала болса, ауыздағы кетеді, Төртеу түгел болса, төбед…» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Алты адам ала-құла, алауыз болса, ауыздағы, яғни қолдағы бар нәрсесі де кетеді; ал төрт адам түгел, бір ниетті болса, төбедегі, қол жетпейтін алыстағы нәрсе де келеді. Мақал бірліктің күші мен алауыздықтың зиянын қатар көрсетеді: санның көптігі ештеңені шешпейді, бір ниет шешеді. Ауызға салған ас та қолдан шығатыны, ал биік төбедегі олжа өзі келетіні — екі шетті әсірелеу. Бұл — қазақтың бірлік туралы ең көп айтылатын мақалдарының бірі.

Образдар мен теңеулер

«Ауыздағы» — ауызға салынған, иеленіп қойған нәрсе; «төбедегі» — биікте, алыста тұрған, қол жетпес нәрсе. Мақал осы екі кеңістікті қарама-қарсы қояды: ең жақын нәрсе де кетеді, ең алыс нәрсе де келеді. «Ала» сөзі түсі екіге бөлінген малды, жіпті еске салады: алауыз жұрт та сондай, тұтастығы жоқ. «Алтау ала — төртеу түгел» бас ұйқастары мақалды есте сақтауға жеңіл етеді, оны балалар да тез жаттап алады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал кез келген ортақ іс, отбасы, ұжым, ел бірлігі туралы әңгімеде айтылады: мектепте, жиында, тойда. Интонациясы — ақыл, ескерту, кейде мақтау. Мысалы, екі бауыр ортақ шаруаны бөліп-жарып жатқанда анасы: «Алтау ала болса, ауыздағы кетеді; әкелерің жиған малды шашып алмаңдар». Ұсақ, өткінші ренжісуге айтса, тым ауыр естілуі мүмкін.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауыл шаруалары бірігіп, техниканы бірге сатып алып, егінді уақытында жинайды, ал бөлек жүрген көршілері кешігеді; ақсақал осы мақалды айтады.
— Сыныптағы ғылыми жоба кезінде бір топ өзара ұрысып, жұмысын бітірмейді, ал шағын, бірақ ынтымақты топ жүлде алады; мұғалім мақалды түсіндіреді.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді, Төртеу түгел болса, төбедегі келеді. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Altaý ala bolsa, aýyzdaǵy ketedi,
Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi.