Әйел, жар туралы 323
Әйел мен жар туралы қазақ мақал-мәтелдері: отбасы, сыйластық, бірлік пен тұрмыс даналығы.
323
Мақал-мәтел
115.6K
Қаралым
357
Орташа
Ең көп оқылған
Қымызды кім ішпейді,
Қызды кім айттырмайды.
Қызды кім айттырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша қымызды көп адам ішеді, ал қызды айттыру — қазақтың ертеден келе…
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық…
Әйел жерден шыққан жоқ,
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Ол - еркектің баласы.
Еркек көктен түскен жоқ,
Әйел - оның анасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер мен әйелдің бір-бірінен бөлек емес, өмірде өзара тығыз байланыста екенін білдіреді…
Қалыңсыз қыз болса да
Кәдесіз қыз болмайды.
Кәдесіз қыз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қалыңмал сұралмаса да, қызды ешбір кәде-сый, жөн-жоралғысыз ұзатуға…
Өз жарыңды жаттай күт,
Жат көрсін де, түңілсін.
Бір-біріңді қадір тұт,
Жұрт үлгі алсын, үңілсін.
Жат көрсін де, түңілсін.
Бір-біріңді қадір тұт,
Жұрт үлгі алсын, үңілсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерлі-зайыптылардың бір-біріне құрметпен, ілтипатпен қарауын өсиет етеді. Жарыңды бөтен…
Сұрыптау:
Абыройды ақ отау жапты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасында «ақ отау» — жаңа түскен келіннің шаңырағы, яғни отбасының жаңа бейнесі…
Абысын ағарып алдымда жүрмесін,
Қарайып артымда қалмасын.
Қарайып артымда қалмасын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал абысын-ажын, жақын әйелдер арасындағы қарым-қатынаста біреудің алдына түсіп, өзін асыра…
Ағайынға қадірім жоқ, бетімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз қадірі кейде ең жақын ортасында толық бағаланбай қалатынын білдіреді. «Ағайынға…
Ағайынның алтын сарайынан,
Ананың жыртық лашығы артық.
Ананың жыртық лашығы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туған-туыстың, әсіресе ананың жылуы мен мейірімі кез келген байлықтан қымбат екенін…
Адам болар жігіттің,
Жары өзіне лайық.
Керуен бастар жігіттің,
Нары өзіне лайық.
Жары өзіне лайық.
Керуен бастар жігіттің,
Нары өзіне лайық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің болмысы мен таңдауы өзара сәйкес болуға тиіс екенін меңзейді. Тура мағынасында…
Күнде бір мақал
«Әйел, жар туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Азалы алты қатын,
Әрқайсысы өз байын жоқтайды.
Әрқайсысы өз байын жоқтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір қайғының өзінен гөрі, әркімнің өз басындағы жоғын көбірек күйттейтінін білдіреді. Тура…
Азансыз молда болса да,
Қазансыз қатын болмайды.
Қазансыз қатын болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі, ел ішіндегі тұрмыстың өз тәртібі болатынын білдіреді. Тура мағынасында: молда…
Аймақ құты - ақсақал,
Ауыл құты - бәйбіше.
Ауыл құты - бәйбіше.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір аймақтың берекесі мен қадірі ақсақалға байланысты, ал ауылдың ырысы…
Ай мінбей атыңды мақтама,
Жыл тұрмай қатыныңды мақтама.
Жыл тұрмай қатыныңды мақтама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір нәрсенің немесе біреудің шын қадірін асықпай, уақыт өте келе ғана танитынын…
Ак қалпақты көрінсе,
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем мснің демеймін бе?
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем мснің демеймін бе?
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкенге құрмет, ел ішіндегі жақындық пен туыстықты қадірлеу туралы айтады. Ақ қалпақ киген…
Ақ жаулығы ананың,
Ақ көрпесі баланың.
Ақ көрпесі баланың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ана мен бала арасындағы мейірім мен қамқорлықтың ажырамас байланысын білдіреді. Тура…
Ақылды әйел күйеуінің ойнап айтқанын
Ойлап талдайды.
Ойлап талдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің зеректігін, байсалдылығын және сөздің астарын түсіне білетін парасатын көрсетеді…
Ақылды ердің ішінде,
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды әйел ішінде,
Алтын бесікті ұл жатар.
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды әйел ішінде,
Алтын бесікті ұл жатар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды ер мен ақылды әйелдің үйіндегі береке мен болашақтың мықты болатынын білдіреді. Тура…
Ақылды қызға ана көп,
Аяулы жанға пана көп.
Аяулы жанға пана көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды, ибалы, жақсы мінезді қыздың айналасында қамқор, құрмет көрсететін адамдар көп…
Алғаның жаман болса,
Қонағың кетеді.
Ұлың жаман болса,
Бақытың кетеді.
Қонағың кетеді.
Ұлың жаман болса,
Бақытың кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасы ішіндегі адам сапасының, әсіресе жар мен ұл тәрбиесінің өмірге тікелей әсер ететінін…
Алқатсаң, алқат қызыңды,
Ақтар ол дәм-тұзыңды.
Ақтар ол дәм-тұзыңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қызды дұрыс тәрбиелеп, жөн-жосықпен өсірсең, ол ертең барған жерінде ата-анасының абыройын…
Алқызыл гүл - жердің сәулеті,
Асыл жар - ердің дәулеті.
Асыл жар - ердің дәулеті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, алқызыл гүл жерді көркейтеді, ал асыл жар ер азаматтың өмірін…
Алмауыттан ат мінсең,
Жақын болар алысың.
Әдепті, арлы жар сүйсең,
Оңғарылар бар ісің.
Жақын болар алысың.
Әдепті, арлы жар сүйсең,
Оңғарылар бар ісің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы таңдау адамның өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Тура мағынасында, жақсы атқа…
Алты ұл туған ананы, ханым десе болады.
Кезек сыйласқан ағайынды жаным десе болады.
Кезек сыйласқан ағайынды жаным десе болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ананың қадірін ерекше биік қояды. Алты ұл өсіріп, оларды елге тірек етіп тәрбиелеген ана…
Ананың басқан жерінде пейіш бар.
Негізгі мағынасы Ананың жүрген жері де, басқан ізі де қасиетті деген ой айтылады. Бұл мақал ананың қадірі мен…
Анаңның емген сүті үшін, нағашыңды сыйла.
Балаңның емген сүті үшін, әйеліңді сыйла.
Балаңның емген сүті үшін, әйеліңді сыйла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық пен отбасылық сыйластықты терең ұқтырады. Анадан алған мейірім мен сүттің, яғни…
Анасын көріп қызын ал,
Аяғын көріп асын іш.
Аяғын көріп асын іш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы келбетіне ғана емес, шыққан тегіне, тәрбиесіне қарап бағалау керек екенін…
Анасын сүйгеннің баласын сүй.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға біреудің жақсылығын, қадірін оның ең жақын адамын құрметтеу арқылы көрсету керек…
Апама жездем сай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — апаның жұбайы мен жезде бір-біріне сай, үйлесімді деген ойды білдіреді…
Ас таңдасаң, аяғына қара,
Қыз таңдасаң, анасына қара.
Қыз таңдасаң, анасына қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бір нәрсенің сапасын сыртқы көрінісіне ғана қарап емес, түп-төркініне, негізіне қарап…
Астың дәмін тұз келтірер,
Ауылдың сәнін қыз келтірер.
Ауылдың сәнін қыз келтірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — астың дәмін келтіретін тұз болса, ауылдың көркі мен ажарын кіргізетін…
Асыл әйел - әрі еркек, әрі қатын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал асыл, ақылды, қайратты әйелдің отбасындағы орны ерекше екенін білдіреді. Тура мағынада ол…
Ата-анадан жар жақын,
Туысқаннан мал жақын.
Туысқаннан мал жақын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ең алдымен өмірлік серік болып қосылған жардың орны ерекше екенін білдіреді. Тура…
Ат болар тай саяққа үйір,
Адам болар бала қонаққа үйір.
Адам болар бала қонаққа үйір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құлын болып жүрген тай жалғыз жүрмей, үйірге қосылуды қалайды; сол сияқты…
Атың жақсы болса,
Бүл дүниенің пырағы,
Қатының жақсы болса,
Бұл дүниенің шырағы.
Бүл дүниенің пырағы,
Қатының жақсы болса,
Бұл дүниенің шырағы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы ат пен жақсы жардың адам өміріндегі орнын салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында…
Атың жаман болса,
Арманың кетеді.
Алғаның жаман болса,
Мейманың кетеді.
Арманың кетеді.
Алғаның жаман болса,
Мейманың кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі серіктің, таңдаудың қадірін көрсетеді. «Атың жаман болса» дегені — мінсіз…
Атың жаман болса, сатып құтыларсың,
Әйелің жаман болса, қайтып құтыларсың.
Әйелің жаман болса, қайтып құтыларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тұрмысындағы екі түрлі қиындықты салыстырады. Жаман аттан сатып құтылуға болады…
Атың жебір болса - Құдайдың бергені,
Әйелің жебір болса - Құдайдың ұрғаны.
Әйелің жебір болса - Құдайдың ұрғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі қиындықты салыстырып айтады: мінген атың жебір, яғни жуас та ширақ болмай, шаруаға…
Атың шабан болса -
дүниенің азабы,
Алғаның жаман болса -
бұл дүниенің тозағы,
Балаң жаман болса -
көрінгеннің мазағы.
дүниенің азабы,
Алғаның жаман болса -
бұл дүниенің тозағы,
Балаң жаман болса -
көрінгеннің мазағы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өміріндегі үш ауыртпалықты қатар көрсетеді: шабысы баяу, жарамсыз ат — жол азабы…
Ауылдасың жақсы болса,
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түпкі ойы — адамның өміріндегі ең жақын тіректердің бірі жақсы көрші мен жақсы жар екенін…
Ауылыңа қалың берсең, төменнен бер,
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мал-жанға, қалың малға келгенде ауылға беретін көмекті де, қызға…
Ауырды нар көтереді,
Әзілді жар көтереді.
Әзілді жар көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауыр жүк көтеруге нар түйе шыдайды, ал жеңіл әзіл-қалжыңды, сөздің…
Әділсіз болса, би оңбас,
Әйелсіз болса, үй оңбас.
Әйелсіз болса, үй оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: би әділ болмаса, ел ісі түзелмейді, өйткені би — дауды…
Әйел ашуланса, екі көзіне әлі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел адам ашуланғанда оның сабыры азайып, көңілі тез өзгеретінін астарлап айтады. Тура…
Әйел ашуланса жеңіледі,
Еркелесе жеңеді.
Еркелесе жеңеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел адамның мінезі мен қарым-қатынастағы жұмсақтығын, сыпайылығы мен әдептілігінің күш…
Бұл бөлімде әйел, жар және отбасы жайлы қазақтың мақал-мәтелдері жинақталған. Олар ерлі-зайыптылар арасындағы сыйластық, жауапкершілік, татулық пен үй ішінің берекесі туралы халықтың өмірлік тәжірибесін қысқа да нұсқа жеткізеді.
Әйелді ардақтау, жарды қадірлеу, отбасы бірлігін сақтау сияқты ұғымдар қазақ дүниетанымында ерекше орын алады. Осы категориядағы нақылдар арқылы жұбайлық қатынастың мәні, мінез бен ниеттің ықпалы, үйдің ырысы мен ынтымағы жөніндегі терең ойларды табасыз.
Әйелді ардақтау, жарды қадірлеу, отбасы бірлігін сақтау сияқты ұғымдар қазақ дүниетанымында ерекше орын алады. Осы категориядағы нақылдар арқылы жұбайлық қатынастың мәні, мінез бен ниеттің ықпалы, үйдің ырысы мен ынтымағы жөніндегі терең ойларды табасыз.