«Жұмыла көтерген жүк жеңіл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ауыр жүкті бір адам көтере алмайды, ал бірнеше адам бірге ұстаса, әрқайсына аз ғана салмақ түседі. Мақалдың ойы осы қарапайым есептен шығады: бірлесе атқарылған іс жеңіл, қиындықты бөліскенде ол кішірейеді. Жүк мұнда тек жұмыс емес, қайғы, ауыртпалық, жауапкершілік те: отбасына түскен қасірет, ауылға келген апат ортақ көтерілсе, адамды мүжімейді. Бұл — ең көп айтылатын қазақ мақалдарының бірі, мағынасы тура: бірлік ауыртпалықты азайтады.
Образдар мен теңеулер
«Жұмыла» — жұмылу, бәрі бір іске бірдей кірісу. Бұл етістік саусақтың жұмылуымен үндес: қол жұмылса жұдырық болғандай, адамдар жұмылса бір күшке айналады. Көшпелі тұрмыста жүк — нақты нәрсе: көш кезінде киіз үйдің сүйегін, сандықтарды түйеге артуды бірнеше адам бірге істеген, жалғыз адамның бұған шамасы келмейді. Мақал осы көрініске сүйеніп, «ауыр — жеңіл» қарсылығын шешеді: жеңілдік жүктің өзіне емес, оны көтерушілердің бірлігіне байланысты.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал кез келген ортақ жұмыста айтылады: асар кезінде, той дайындығында, көшіп-қонуда, сынып тазалығында. Интонациясы — көтеріңкі, шақыру, кейде көңіл көтеру. Қайғылы жағдайда, ауру адамның жанында да айтылады: «Жұмыла көтерген жүк жеңіл, бәріміз барымызды саламыз». Біреуге өз міндетін аударып, өзі қарап тұрған адамның аузынан бұл мақал жасанды естіледі.
Қолданылу жағдаяттары
— Көшіп келген жас отбасының жүгін көліктен түсіруге бүкіл көршілер жиналады; ең үлкен апа күліп, осы мақалды айтады.
— Ауылда біреудің әкесі қайтыс болғанда, көршілер мен ағайын ас беруге күш пен қаржы қосады; ақсақал отбасына көңіл айтып, мақалды айтады.