Аңдысқан ауыл болмас,
Ерегіскен ел болмас.
«Аңдысқан ауыл болмас, Ерегіскен ел болмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел ішіндегі қырғи-қабақтық пен ұдайы бақталастықтың береке әкелмейтінін айтады. Тура мағынасында «аңдысу» — бірін-бірі сырттай бақылап, күдікпен қарау, ал «ерегісу» — ұсақ нәрсеге бола жаға жыртысу. Астарлы мағынасы: ауыл да, ел де татулықсыз, сенімсіз ортада ұйымшыл бола алмайды. Бір-біріне өшігіп жүрген жұрттың ісі ілгері баспайды, ортақ мақсатқа жете алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауыл» мен «ел» — жай ғана мекен емес, тұтас қауымның бейнесі. «Аңдысу» сөзі жасырын кикілжіңді, ішкі салқындықты білдірсе, «ерегісу» ашық дауды меңзейді. Халық осы екі әрекетті қарама-қарсы қойып, татулықтың құнын айқын көрсетеді. Яғни елдің күші — бірлік, әлсіздігі — жаулық.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір ұжымда қызметкерлер бір-бірінің жұмысын сынап, ұдайы тартыса берсе, ортақ жоспар орындалмай қалады. Ал сыйластық пен түсіністік болса, кез келген іс нәтижелі болады. Сондықтан мақал адамдарды араздықты қойып, ауызбірлікке шақырады.
Eregisken el bolmas.