Аға бастар, іні қоштар.
«Аға бастар, іні қоштар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Үлкен бастайды, кіші қостайды. Іс, сапар, той не кеңес болсын, алдымен аға бастама көтереді, ал іні оны қолдап, соңынан ереді. Мақал ағайындылардың арасындағы табиғи ретті сипаттайды: бастаушы мен қолдаушы. Қоштау — жай ғана көну емес, белсенді қолдау: ағаның сөзін бекіту, ісіне жәрдем беру. Осындай жарасым болғанда бастаған іс аяғына жетеді. Мақалда ағаға да жүк бар: ол бастайтын болса, басшылыққа жарауы тиіс, ал іні қоштайтын болса, жалқауланбауы тиіс.
Образдар мен теңеулер
«Бастау» мен «қоштау» — үн жағынан ұқсас, ұйқасып тұрған етістіктер. «Қоштау» — дауыспен, сөзбен, іспен қолдау, демеу: әнші бастағанда қосылып айту, шешен сөйлегенде «дұрыс!» деп бекіту. Ертеде жиында би сөз бастаса, қасындағылар қоштап отырған, жорықта батыр бастаса, жігіттер ерген. Мақал осы жиын мен жорықтың бейнесін отбасына көшіреді. Екі етістіктің келер шақта тұруы бұл тәртіптің әрдайым солай болатынын білдіреді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Отбасында не ауыл ісінде үлкеннің бастамасын кішілер қолдағанда, ризашылықпен айтылады. Кейде ініге «ағаң бастады, сен қошта» деп кеңес ретінде айтады. Іні ақылды, бастамашыл болғанда оны тежеу үшін, «сенің орның артта» деп айту орынсыз. Мысалы: «Ағаларың асар бастап жатыр, бәрің барып көмектесіңдер — аға бастар, іні қоштар».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда ағасы ән бастағанда, інілері қосылып, бүкіл дастархан бірге шырқады.
— Ауылдың көпірін жөндеуді үлкен ағасы бастады, інісі тақтай тасып, көршілерді жинады.