Айырылма, жұртым, үйіріңнен
Айырылсаң үйіріңнен,
Қолың кетпес бүйіріңнен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел-жұрттан, өз ортасынан ажырамауды ескертеді. Тура мағынасында, үйірінен бөлінген мал әлсіреп, қорғансыз қалады. Астарлы мағынасы — адам да ағайын-туыс, ауыл-аймақ, ел бірлігінен алыстаса, тірегі кеміп, қиындыққа тез ұшырайды. Жұртпен бірге болсаң, сүйенішің де, қолдауың да болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үйір» сөзі тек малдың тобы емес, тұтас ел-жұрттың, қауымның бейнесі ретінде алынған. «Қолың кетпес бүйіріңнен» дегені — өзіңе жәрдем болар тіректен айырылма, өзіңді өзің қамдай алмайсың деген ой. Бүйір — адамның ішкі қуаты, тұрмыс-тіршілігі, жан бағуының ишарасы. Яғни, жалғыз қалған жанның берекесі азаяды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасыдан, туыстан, дос-жараннан қол үзбеуге шақырады. Мысалы, адам қалаға оқуға не жұмысқа кетсе де, елмен байланысын үзіп, қолдауын жоғалтпауы керек. Өйткені қиын сәтте ақыл да, көмек те көбіне өз ортаңнан табылады.
Aıyrylsań úıirińnen,
Qolyń ketpes búıirińnen.