Азамат, жігіт, ер туралы — 10-бет 497
Сұрыптау:
Жылуы болмаса, түбіт қасиетсіз,
Жігері болмаса, жігіт қасиетсіз.
Жігері болмаса, жігіт қасиетсіз.
Негізгі мағынасы Түбіттің жылуы болмаса, оның қасиеті жоқ; жігіттің жігері болмаса, оның да қасиеті жоқ. Мақал әр…
Заманың түлкі болса, бүркіт боп шал.
Негізгі мағынасы Заманың түлкідей қу, айлакер болса, сен одан асып, бүркіттей қырағы, батыл болып, оны жеңіп ал деген…
Иілген басты қылыш кеспейді.
Негізгі мағынасы Мақал кінәсін мойындап, кешірім сұраған адамды жазалау орынсыз екенін айтады. «Иілген бас» — айыбын…
Именіп жүріп көрген игіліктен
Қарсыласып көрген бейнет артық.
Қарсыласып көрген бейнет артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір істі именіп, именшектеп, батыл қадам жасамай жүріп көрген пайдадан…
Инабат - ер азығы,
Инабатты ер - ел қазығы.
Инабатты ер - ел қазығы.
Негізгі мағынасы Инабат — әдеп, ибалық, көргенділік — ер азаматтың азығы, яғни оны рухани асырайтын, бойына күш беретін…
Күнде бір мақал
«Азамат, жігіт, ер туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Ит пен ит ырылдасса,
Тамағының тоқтығы.
Жігіт пен жігіт ұрысса,
Ынтымақтың жоқтығы.
Тамағының тоқтығы.
Жігіт пен жігіт ұрысса,
Ынтымақтың жоқтығы.
Негізгі мағынасы Ит пен ит бір-біріне ырылдасса, бұл — қарындарының тоқтығы: тоқ ит еріккеннен бос әуре болып…
Кемел жігіт кешірімді.
Негізгі мағынасы Кемел жігіт кешірімді — жетілген, есейген, ақылы толысқан азамат кешіре біледі. Мақал кешірімді…
Кемер белбеу - бел сәні,
Кемел жігіт - ел сәні.
Кемел жігіт - ел сәні.
Негізгі мағынасы Кемер белбеу белге сән беріп, адамның келбетін ажарлайды, ал кемел, яғни толысқан, білімді, мінезі…
Керейден ұл туса,
Алашқа күн туады.
Алашқа күн туады.
Негізгі мағынасы Керейден ұл туса, Алашқа күн туады деген ру мақтанышы: керей елінен шыққан ер бүкіл қазаққа пайдасын…
Керуен көркі - нармен,
Батыр көркі - армен.
Батыр көркі - армен.
Негізгі мағынасы Керуенді сәндеп, абыройын асыратын — жүк көтерген зор нар түйелер; батырдың көркі де сыртқы сымбатында…
Кілем түрге керек,
Қылыш ерге керек.
Қылыш ерге керек.
Негізгі мағынасы Кілем үйдің төріне төселіп, шаңыраққа сән береді; қылыш ер азаматтың белінде жүріп, оның елін қорғауға…
Кім бай болғысы келмейді,
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
Негізгі мағынасы Бай болғысы келмейтін адам жоқ, бірақ байлық тек адамның қалауымен келмейді: оған Құдайдың, тағдырдың…
Кісінеген айғырдың үйірін көр,
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда адамның сыртқы даңғазасы мен шын қадірі салыстырылады. Айғыр кісінесе, оның үйірі бар…
Көргені жақсы көш бастар.
Негізгі мағынасы Көргені жақсы, яғни жақсы тәрбие көрген, жақсы жерді, жақсы адамдарды көрген, тәжірибесі мол адам көш…
Көреген басшы елді өсіреді,
Күшті майдан ерді өсіреді.
Күшті майдан ерді өсіреді.
Негізгі мағынасы Көреген басшы елді өсіреді, күшті майдан ерді өсіреді дейді. Алысты болжайтын, ертеңді ойлайтын…
Көр көкірек жігіттен
Ер көкірек егде артық.
Ер көкірек егде артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас болса да, ойы тар, көргені аз, тәкаппар жігіттен жасы үлкен, тәжірибелі, сабырлы адам…
Күш батылдыққа ереді.
Негізгі мағынасы Күш батылдыққа ереді, яғни ол батылдықтың соңынан жүреді. Мақал күштің өз алдына жеткіліксіз екенін…
Күштінің қолы мықты.
Негізгі мағынасы Күштінің қолы мықты дейді: күші бар адам ұстағанын жібермейді, қалағанын істейді. Мақал күш пен…
Қайғы шеккен жігіттің шерін,
Не бала сүю, не лашын шүю тарқатады.
Не бала сүю, не лашын шүю тарқатады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің жан жарасын, ішкі мұңын басатын екі күшті нәрсе бар екенін айтады: бірі — бала…
Қайратты ерге мал тұрар,
Өнерлі ерге бақ тұрар.
Өнерлі ерге бақ тұрар.
Негізгі мағынасы Қайратты ерде мал тұрақтайды, өнерлі ерде бақ тұрақтайды. Мақал байлық пен бақыттың қандай адамда…
Қайраты бар кісінің
берекеті бар ісінің.
берекеті бар ісінің.
Негізгі мағынасы Қайраты бар адам істі тастамай, соңына дейін жеткізеді. Оның еңбегі де, әрекеті де берекелі болады…
Қарабет болып қашқаннан
Қайрат көрсетіп өлген артық.
Қайрат көрсетіп өлген артық.
Негізгі мағынасы Қарабет болып қашқаннан, қайрат көрсетіп өлген артық дейді. Мақал ұрыс пен сынақ сәтінде қорқып…
Қараның таққа мінгені -
Біріне бірінің құда түскені.
Біріне бірінің құда түскені.
Негізгі мағынасы Қарапайым адамның таққа мінгені — бір-біріне құда түскен күні дейді мақал. Қара халық хан тағына…
Қария тыңдалмаса,
Жігіт шыңдалмайды.
Жігіт шыңдалмайды.
Негізгі мағынасы Қарияның ақылы тыңдалмаса, жас ұрпақ дұрыс бағыт алып, өмірдің сабағын толық үйрене алмайды. Бұл мақал…
Қару күшті емес,
Қару ұстаған күшті.
Қару ұстаған күшті.
Негізгі мағынасы Қарудың өзі күшті емес, қаруды ұстаған адам күшті дейді. Мақал кез келген құралдың құны оны қолданған…
Қарусыз кісінің қайраты зая,
Қайратсыз кісінің айбаты зая.
Қайратсыз кісінің айбаты зая.
Негізгі мағынасы Қарусыз кісінің қайраты зая, қайратсыз кісінің айбаты зая дейді. Мақал күш пен құралдың бір-бірінсіз…
Қашқан жауға қатын ер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаудан қашып бара жатқан адамға әйел де ер болып көрінеді, яғни қорқақ…
Қашпақ, қумақ - ерге сын,
Көшпек, қонбақ - жерге сын.
Көшпек, қонбақ - жерге сын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қону, бір жерден екінші жерге ауысу да, біреуді қуу не қашу да оңай…
Қой еркесі - серке,
Ел еркесі - ер.
Ел еркесі - ер.
Негізгі мағынасы Қой отарының ішінде серке ерекше: оны малшы еркелетеді, ол отарды бастап жүреді, қой соның соңынан…
Қорғанды шаһар қаласын,
қазақ емес, сарт білер;
Тас айылдың батқанын
иесі емес, ат білер;
Ер жігіттің қадірін
жақыны емес, жат білер.
қазақ емес, сарт білер;
Тас айылдың батқанын
иесі емес, ат білер;
Ер жігіттің қадірін
жақыны емес, жат білер.
Негізгі мағынасы Үш мысал бір ойға жетелейді. Қамалмен қоршалған қаланың құндылығын көшпелі қазақтан гөрі сонда тұрып…
Қорқақ ер болмайды,
Қола зер болмайды.
Қола зер болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қорқақ адамның ер азаматқа лайық биік қасиетке жете алмайтынын білдіреді. Тура мағынада…
Қорқақ - қашқан кісі,
Батыр - шанышқан кісі.
Батыр - шанышқан кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батылдық пен қорқақтықтың айырмасын көрсетеді. Тура мағынасында қорқақ адам қауіптен қашады…
Қорқақ қол бастамас.
Негізгі мағынасы «Қорқақ қол бастамас» деген мақалдың тура мағынасы — қорқып, тайсақтап тұрған адам әскерді де, істі де…
Қорқақтың қатыны болғанша,
Батырдың жесірі бол.
Батырдың жесірі бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қорқақ, жігерсіз еркекке жар болғаннан гөрі, батырдың жесірі болу артық…
Қорлық өмірден ерлік өлім артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қор болып, намысы тапталып, қадірсіз тірлік кешкеннен гөрі, ерлікпен өлу…
Қосшы болуға жараған,
Басшы болуға да жарайды.
Басшы болуға да жарайды.
Негізгі мағынасы Қосшы болуға жараған адам басшы болуға да жарайды дейді. Біреудің қасында көмекші болып, жұмысты…
Құдайға құрмет - елдің салты,
Еліне құрмет - ердің даңқы.
Еліне құрмет - ердің даңқы.
Негізгі мағынасы Құдайды құрметтеу — елдің ата-бабадан келе жатқан салты, ал өз елін құрметтеп, оған қызмет ету — ер…
Құлан ату менің не теңім, киік атпай,
Киік ату менің не теңім, үйде жатпай.
Киік ату менің не теңім, үйде жатпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аңшының құлан не киік ататындай қуаты, ерлігі, мүмкіндігі бола тұра, үйде…
Құланның құлағында ойнап.
Негізгі мағынасы «Құланның құлағында ойнау» — қазақ тіліндегі тұрақты тіркес. Ол адамның денсаулығы мықты, көңілі…
Құнтсыз жігіт ат мінсе,
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
Көсеуменен сабалар.
Құнтты жігіт ат мінсе,
Ат аяғын тағалар.
Негізгі мағынасы Құнтсыз, ұқыпсыз жігіт ат мінсе, оны қамшымен емес, қолына іліккен көсеумен сабалайды: атты күтпейді…