Қорлық өмірден ерлік өлім артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қор болып, намысы тапталып, қадірсіз тірлік кешкеннен гөрі, ерлікпен өлу артық деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — адам өз арын, намысын, елін, әділдігін қорғай алмаса, ондай өмірдің мәні кемиді. Қазақ танымында ерлік тек соғыстағы батырлық емес, қиын сәтте тайсалмай шындықты айту, намысты қолдан бермеу, елге адал болу да ерлік саналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қорлық өмір» — адамның еңсесін басқан, қадірін кетірген, езілген күйдегі тіршілік. Ал «ерлік өлім» — намысты қолдан бермей, азаматтық биігін сақтап кету деген ұғым. Қорлық пен ерлікті қарама-қарсы қою арқылы мақал өмірдің ұзақтығынан гөрі оның қадірі маңызды екенін көрсетеді. Яғни, басты өлшем — қалай өмір сүрдің, ар-ұятты қалай сақтадың деген сұрақ.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінде де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Ол адамды қорлыққа төзбей, әділдік үшін күресуге, өз қадірін сақтауға үндейді. Мысалы, бір қызметкерге заңсыз қысым жасалса, ол қорқып үнсіз қала бермей, өз құқығын қорғауы керек. Сонда мақалдың тәрбиелік мәні көрінеді: арлы адам үшін намыс пен әділдік бәрінен жоғары.