Азамат, жігіт, ер туралы — 8-бет 497
Сұрыптау:
«Жақсымын» деп мақтанба, халық айтпай, «Батырмын» деп мақтанба, барып қайтпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өз ісіне өзі баға беріп, орынсыз мақтанудан сақтандырады. «Жақсымын» деп айту аз…
Жақсы туған жігітке,
Бүкіл ел таласар.
Бүкіл ел таласар.
Негізгі мағынасы Жақсы болып туған, бойына жақсы қасиет біткен жігітке бүкіл ел таласады: әр ауыл, әр ағайын оны…
Жақсы ұл - елдің туы.
Негізгі мағынасы Жақсы ұл — елдің туы: ісі түзу, адал, батыл ұл тек өз отбасының емес, бүкіл елдің мақтанышы, оның биік…
Жалаң аттың жалымен,
Жалаң қылыш жүзімен.
Жалаң қылыш жүзімен.
Негізгі мағынасы Мақал ер-тоқымсыз аттың жалына жармасып, қынабынан суырылған қылышпен жауға шапқан ерді көз алдыға…
Жалғыз атты жарыстан қалмас.
Негізгі мағынасы Бір ғана аты бар адам да бәйгеден, жарыстан тартынбайды: аты біреу болса да, оны баптап, жұрт қатарына…
Күнде бір мақал
«Азамат, жігіт, ер туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Жалғыз аттың пайдасы көп,
Жалғыз жігіттің айласы көп.
Жалғыз жігіттің айласы көп.
Негізгі мағынасы Жалғыз аты бар адам оны барлық іске жегеді: мінеді, жүк артады, суға барады, көшке пайдаланады…
Жалғыз батыр жауға жоқ,
Жалғыз жігіт дауға жоқ.
Жалғыз жігіт дауға жоқ.
Негізгі мағынасы Жалғыз батыр жауға қарсы шыққанда түк бітіре алмайды, ал жалғыз жігіт дау-шарда сөзін өткізе алмайды…
Жалғыз жігіт би болмас,
Жалғыз ағаш үй болмас.
Жалғыз ағаш үй болмас.
Негізгі мағынасы Ағайыны, елі қолдамаған жалғыз жігіт би бола алмайды, бір ағаштан үй тұрғызылмайды. Бұрынғы қазақ…
Жалғыз жігіт жарымас.
Негізгі мағынасы Ағайын-туысы, бауыры, серігі жоқ жалғыз жігіт оңып, жарымайды: күнкөрісі түзелмейді, ісі өнбейді. Ауыл…
Жаман айғыр енесіне тап берер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман, жуас емес айғыр өзіне ие болмай, тіпті өз енесіне де тап беруі…
Жаман болар жігіт шегіншек келер,
Кедей болар жігіт еріншек келер.
Кедей болар жігіт еріншек келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің болашағы оның мінезі мен әрекетіне байланысты екенін айтады. «Шегіншек» дегені…
Жаман ердің қайғысы,
Өз отының қасында;
Жақсы ердің қайғысы,
Ауылының басында.
Өз отының қасында;
Жақсы ердің қайғысы,
Ауылының басында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ердің мінезі мен елге, жұртқа деген жауапкершілігін салыстырады. Жаман адам өз басының, өз…
Жаман еркек қайғылы,
Өз отының басында.
Жақсы еркек қайғылы,
Отанының басында.
Өз отының басында.
Жақсы еркек қайғылы,
Отанының басында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер азаматтың қадірі мен жауапкершілігін салыстырып көрсетеді. Жаман еркек өз қамын ғана…
Жаман туған жігіттер,
Қара жолдан адасар.
Қара жолдан адасар.
Негізгі мағынасы Жаман туған жігіттер қара жолдан да адасады — көпшілік жүретін, тапталған, адасуға болмайтын үлкен…
Жарым жігіт жаяу жүріп, тың киікті қуады.
Негізгі мағынасы Мақалдағы «жарым» — «жарымес», яғни ақылы толық емес, ойы шала деген мағына. Тура мағынасы: шала…
Жасауылың тырна болса,
Күнің қиқуымен өтер.
Күнің қиқуымен өтер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер жасауылың, яғни күзетшің не жанашырың тырна сияқты болса, күнің оның…
Жас та болса бас.
Негізгі мағынасы Жасы кіші болса да, бас болған адам — бас дейді. Біреу жас болғанымен, оған басшылық сеніп тапсырылса…
Жастың жолын кеспе.
Негізгі мағынасы «Жастың жолын кеспе» деген мақал жас адамның алға басуына, талабына, арман-мақсатына бөгет жасама…
Жауға аттанар жігіт шыбықты ат мінер.
Негізгі мағынасы Ауылдың кішкентай баласы ұзын шыбықты тізгін етіп, астына қысып алып, «атпен» шауып жүреді. Ертең…
Жауға қолдың күшін жұмса, найзаның ұшын қада.
Негізгі мағынасы Жаумен бетпе-бет келгенде, қолыңдағы бар күшті сал, найзаның ұшын нақ қадап сал: жартылай, аяп…
Жаудан құр қайтқанша, жаралы қайт.
Негізгі мағынасы Жауға аттанып барып, ешбір қимылсыз, бос қайтқанша, жараланып болса да, ерлік көрсетіп қайт деген…
Жауды көрсе, ердің жүзі қызарар ,
Жауға кірсе, жердің жүзі қызарар.
Жауға кірсе, жердің жүзі қызарар.
Негізгі мағынасы Батыр жауды көргенде ашуы мен жігері қайнап, жүзі қызарады; жауға қарсы шауып кіргенде, жердің беті…
Жауды қара қашырды,
Батыр атағын Барақ алды.
Батыр атағын Барақ алды.
Негізгі мағынасы Жауды қуып шыққан — қатардағы қарапайым жұрт, ал «батыр» деген даңқ Барақ деген бір кісіге бұйырды…
Жау жеңетін жігітті,
Жарағынан таниды.
Дау жеңетін жігітті
Талабынан таниды.
Жарағынан таниды.
Дау жеңетін жігітті
Талабынан таниды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал нағыз жігіттің кім екенін оның сөзінен емес, ісінен тануға болатынын айтады. Жауға қарсы…
Жауынгерге жара да жарасады.
Негізгі мағынасы Жауынгердің денесіндегі жара мен тыртық оны ұсқынсыз етпейді, қайта сән береді, өйткені ол жараны елін…
Жердің құты - жаңбыр,
Елдің құты - азамат.
Үйдің құты - жақсы әйел,
Аймақтың құты - әділ басшы.
Елдің құты - азамат.
Үйдің құты - жақсы әйел,
Аймақтың құты - әділ басшы.
Негізгі мағынасы Әр нәрсенің өз берекесі бар: жерді жаңбыр көгертеді, елді оның азаматтары көтереді, үйді жақсы әйел…
Жердің сәні - егін,
Ердің сәні - білім.
Ердің сәні - білім.
Негізгі мағынасы Жерді көркейтетін — егін, ал адамды көркейтетін — білім. Бос жатқан жер тақыр, жалаңаш көрінеді; оған…
Жер нені көтермейді,
Ер не көрмейді.
Ер не көрмейді.
Негізгі мағынасы Жер бетінде не жоқ: таулар да, сулар да, жақсы да, жаман да — бәрін жер көтеріп тұр. Сол сияқты ер…
Жетелеген ат аңға жарамайды.
Негізгі мағынасы Аң аулауға мініс аты керек: шабысы жылдам, ырыққа көнгіш, қуғында өзі ұмтылатын ат. Тізгінінен сүйреп…
Жетелеген ит аңға жарамас.
Негізгі мағынасы Жетелеген ит аңға жарамас деген мақал адамның өз ісін өз бетімен, еркін әрі жауапкершілікпен атқаруы…
Жетесіз батыр тез өлер.
Негізгі мағынасы «Жетесіз батыр тез өлер» деген мақал тура мағынасында батырдың ақылы болмаса, ерлігі ұзаққа…
Жеті өліп жерге түспейді,
Жерге түссе де, ерге түспейді.
Жерге түссе де, ерге түспейді.
Негізгі мағынасы Мақалдың сөзі күңгірт, сондықтан оны сақтықпен түсіндіреміз. «Жеті өліп» — жеті рет өлім аузына барып…
Жігіт алтын, қыз күміс бойдағында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіт пен қыздың жастық шағында, яғни бойдақ кезінде, ең қымбат қазынаға теңелетінін…
Жігіт - әулет жалғасы,
Қыз - қырық жеті.
Қыз - қырық жеті.
Негізгі мағынасы Мақал ескі қазақ қоғамындағы ұл мен қыздың орнын салыстырады. Жігіт — әулеттің жалғасы: әке…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Шоқ — жалыны басылған, бірақ ішінен қызып жатқан көмір. Мақал жігіттен осындай ыстық қуат талап етеді…
Жігіт жақсысын жолда таны.
Негізгі мағынасы Жол — адамды сынайтын орын. Ұзақ сапарда шаршау, аштық, суық, көліктің бұзылуы алдыңнан шығады, сол…
Жігіт жанған от болсын,
От болмаса, жоқ болсын.
От болмаса, жоқ болсын.
Негізгі мағынасы Жігіт жанып тұрған от секілді болсын: айналасына жылу берсін, жарық түсірсін, қажет кезде лапылдап…
Жігіт - жерінде, жекен - көлінде.
Негізгі мағынасы Жігіт өз жерінде, жекен өз көлінде — жекен көлдің, батпақтың жағасында ғана өседі, құрғақ жерге шықса…
Жігітінде жігіт болмаған -
Өмір есесінен құр қалған.
Өмір есесінен құр қалған.
Негізгі мағынасы Жігіт шағында жігіттікті көрсетпеген, яғни жастық кезінде еңбек етпеген, ел көрмеген, ерлік пен…
Жігітке ерлік те оңай, билік те оңай.
Негізгі мағынасы Нағыз жігітке ерлік жасау да, билік айту да оңай: ол жауға қарсы шығуға да, елдің дауын шешуге де…