Кемер белбеу - бел сәні,
Кемел жігіт - ел сәні.

Негізгі мағынасы

Кемер белбеу белге сән беріп, адамның келбетін ажарлайды, ал кемел, яғни толысқан, білімді, мінезі жетілген жігіт бүкіл елдің сәні болады. Мақал сыртқы әшекей мен ішкі кемелдікті қатар қойып, адамның шын көркі оның ақыл-парасаты мен ісінде екенін аңғартады. Белбеу бір адамды ғана безендірсе, кемел азамат көпшілікке абырой әкеледі: ел оны мақтан тұтады. Сонымен бірге мақал жігітті біліммен, тәрбиемен толысуға ынталандырады.

Образдар мен теңеулер

Кемер белбеу — күміс не мыс қаптырмалары, тоғалары мен әшекейлі тиектері бар белдік. Ол қазақ ерінің сәнді киімінің бір бөлшегі болған, оған пышақ, қалта ілінген. Мақал дыбыс ойынына құрылған: «кемер» мен «кемел» бір әріптен ғана ажырайды, «бел» мен «ел» де ұйқасып тұр. Бірінші жол көзге көрінетін әшекейді атайды, екіншісі сол бейнені адамға ауыстырады. Бел — бір адамның денесі, ел — тұтас халық; сән де сол сияқты кіші ауқымнан үлкен ауқымға өтеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал жақсы, білімді, тәрбиелі жігітті мақтағанда, тойда, марапаттауда, бата бергенде қолданылады. Ата-ана баласын оқуға, өнерге жігерлендіргенде де айтады. Үні — мақтау, тілек. Тек киімімен, сыртымен мақтанатын жігітке сын ретінде де келеді: сәнді белбеу тағу оңай, кемел болу қиын. Мысалы: «Ұлыңыз ғылым жолында жүр екен, кемер белбеу — бел сәні, кемел жігіт — ел сәні деген осы».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда олимпиадада жеңіп келген жас жігітті ақсақалдар қарсы алып, иығына шапан жауып, осы мақалмен бата береді.
— Шеберханада зергер шәкіртімен бірге күміс белбеу соғып: «Белге сән осы, ал елге сән — өзің боласың», — деп әзілдейді.
— Тойда тек қымбат киімімен мақтанған жігітке ағасы: «Кемер белбеу бел сәні ғана, ел сәні болу үшін іс керек», — дейді.