Қарабет болып қашқаннан
Қайрат көрсетіп өлген артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қорқақтық пен арсыздықтан көрі, намысты қолдан бермей, қайрат танытып күрескенді жоғары қояды. Тура мағынасында — ұрыстан, қиындықтан немесе қауіптен қашып кетуден гөрі, қарсы тұрып жан қию артық делінеді. Астарлы мағынасы — адам абыройын сақтап, елге, намысқа, міндетке адал болуы керек; қорлықпен өмір сүргеннен гөрі, ерлікпен, табандылықпен әрекет еткен жөн.
Образдар мен теңеулер
«Қарабет» сөзі — ұятқа қалған, абыройынан айырылған адам бейнесі. Ал «қайрат көрсетіп өлу» — тек қаза табу емес, рухтың сынбауы, ер мінездің сақталуы. Мұнда қарама-қарсы екі образ салыстырылады: бір жағында — масқара болып қашу, екінші жағында — намыс үшін күресу. Мақал осы салыстыру арқылы батылдықтың құнын айқындайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қиын сәтте жауапкершіліктен қашпауға үндейді. Мысалы, бір адам өз қателігін мойындамай, бәрінен қашып жүрсе, оның абыройы түседі. Ал сол қателікті түзеп, шындықты ашық айтып, салдарын көтерсе — бұл қайрат пен азаматтықтың белгісі.
Qaırat kórsetip ólgen artyq.