Ит пен ит ырылдасса,
Тамағының тоқтығы.
Жігіт пен жігіт ұрысса,
ЬІнтымақтың жоқтығы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — иттер бір-біріне ырылдаса, олардың арасында жемге, азыққа талас бар деген ой жатыр. Ал астарлы мағынасы — жігіттердің, яғни адамдардың ұрысуы мен керісуі көбіне ішкі ынтымақтың жоқтығынан, татулықтың әлсіреуінен туады. Қазақ мұнда кикілжіңнің себебін сырттан емес, адамның өз мінезінен, береке-бірліктің аздығынан іздейді. Бірлік бар жерде артық сөз де, орынсыз ұрыс та азаяды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит пен ит ырылдасу» бейнесі — ашу, талас, күншілдік сияқты ұсақ, бірақ мазасыз мінездерді көрсететін образ. «Тамағының тоқтығы» — тоқтық пен тойымсыздықтың, яғни қызығушылық не олжа үшін тартыстың белгісі. Ал «жігіт пен жігіт» дегені тек ер адамдарды емес, ел ішіндегі кез келген адамның бір-бірімен сыйласуы мен жауапкершілігін меңзейді. «Ынтымақтың жоқтығы» — қоғамдағы бірліктің, түсіністіктің, сабыр мен кең пейілдің кемдігі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, бір мекемеде екі қызметкер бір жоба үшін тартысып, бір-бірін тыңдамаса, нәтиже де нашарлайды. Себебі мәселе тек пікір айырмасында емес, ортақ мақсатқа жұмыла алмауда. Сондықтан мақал адамдарды келісімге, сабырға және ынтымаққа шақырады.
Tamaǵynyń toqtyǵy.
Jigit pen jigit uryssa,
ЬIntymaqtyń joqtyǵy.