Азамат, жігіт, ер туралы — 11-бет 497
Сұрыптау:
Құс қанатымен, ер жолдасымен.
Негізгі мағынасы Құс қанатымен ұшады, ер жолдасымен күшті. Мақал адамның жолдасын құстың қанатына теңейді: қанатсыз құс…
Құс патшасы - бүркіт,
Аң патшасы - арыстан.
Аң патшасы - арыстан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өз ішінде ең озығы, ең айбыны, ең мәртебелісі болатынын білдіреді. Тура…
Құсты қанат ұшырады,
Ерді талап ұшырады.
Ерді талап ұшырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — құс қанатымен ұшатыны сияқты, ер жігітті алға бастырып, биіктететін күш…
Қыз алмаған жігіттің,
Қырық қызда дәмесі.
Қырық қызда дәмесі.
Негізгі мағынасы Әлі үйленбеген жігіттің қырық қызда дәмесі бар — ол бір қызды ғана емес, көргеннің бәрін «менікі болар…
Қызды қартша сына,
Атты жігітше сына.
Атты жігітше сына.
Негізгі мағынасы Қызды қартша сына, атты жігітше сына: қызды бағалағанда тәжірибелі қарттай байыппен, асықпай…
Күнде бір мақал
«Азамат, жігіт, ер туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Қыз еркем - кестесімен көркем,
Ұл еркем - өнерімен көркем.
Ұл еркем - өнерімен көркем.
Негізгі мағынасы Қыз баланың көркі — оның кестесі, қолөнері, ал ұл баланың көркі — өнері. «Еркем» деп ата-ана сүйікті…
Қызыл тіл - жанның мияты,
Абырой - ердің қуаты.
Абырой - ердің қуаты.
Негізгі мағынасы Қызыл тіл — жанның мияты, яғни көңілдің медеуі, сүйеніші; абырой — ердің қуаты. Мақал жылы, орынды…
Қылышын сермей алмаған өзіне тигізер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қылышын дұрыс сермей алмаған адам өзіне зиян келтіреді. Астарлы мағынасы…
Қыран бүркіт асырар ердің даңқын,
Қыран жігіт асырар елдің даңқын.
Қыран жігіт асырар елдің даңқын.
Негізгі мағынасы Қыран бүркіт иесі ердің даңқын асырады: түлкі, қасқыр алған бүркіттің арқасында оны баптаған аңшының…
Қыран күнге қараса да, кірпігін қақпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қыран құс күнге тік қараса да, көзін сығымдап, кірпігін қақпайды деген…
Қыран қазасы қияда.
Негізгі мағынасы Қыран — ең биікке самғайтын, еркін де қайратты құс. «Қыран қазасы қияда» деген мақалдың тура мағынасы…
Қырсыққан жігіт мал таппас,
Адасқан жігіт жол таппас.
Адасқан жігіт жол таппас.
Негізгі мағынасы Ісі кері кеткен, қырсығы шалған жігіт мал таппайды, ал адасқан жігіт жол таппайды. Мақал адамның бағы…
Мал бақпаған мал бақса,
Жайламаған сай қоймас.
Би болмаған би болса,
Билемеген ел қоймас.
Жайламаған сай қоймас.
Би болмаған би болса,
Билемеген ел қоймас.
Негізгі мағынасы Бұрын мал бақпаған адам мал бақса, жайылмаған сай қалдырмайды: малды тыным таптырмай, ойлы-қырлы…
Малы жоқ деп ерден түңілме,
Шөбі жоқ деп жерден түңілме.
Шөбі жоқ деп жерден түңілме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды барға қанағат етіп, жоққа бола үмітін үзбеуге шақырады. Тура мағынасында: малы жоқ…
Назыңды ер көтерер,
Ер көтермесе, ел көтерер.
Ер көтермесе, ел көтерер.
Негізгі мағынасы Наз — еркелік, өкпе, жақын адамға артқан үміт. Адам назын өзін түсінетін, көтеретін кісіге ғана…
Намысы бар жігіттің
нар күші бар;
Намысы жоқ жігіттің
қай күші бар?
нар күші бар;
Намысы жоқ жігіттің
қай күші бар?
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің шын қадірі оның намысымен өлшенетінін айтады. Намыс — адамды алға жетелейтін рух…
Намысы бар жігіттің,
Нар күшіндей күші бар.
Намысы жоқ жігіттің
намыспен не ісі бар?
Нар күшіндей күші бар.
Намысы жоқ жігіттің
намыспен не ісі бар?
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің шын бағасын оның күшімен емес, намысымен өлшейді. Намысы бар адам өз абыройын, ел…
Нар баласы бақ етпес.
Негізгі мағынасы «Нар баласы бақ етпес» деген мақалдың тура мағынасы — нар түйенің төлі ерекше дауыс шығарып, бақырып…
Нардан туған жампозға,
Арыса кере сала алмас.
Арыса кере сала алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал текті жерден шыққан, табиғатынан жүйрік, қабілеті зор адамды бірден әлсіретіп, басып тастау…
Нар жолына шөгер,
Ер жөніне көнер.
Ер жөніне көнер.
Негізгі мағынасы Нар түйе жолға шығар алдында иесінің белгісімен шөгеді: жүк артылсын деп, қанша күшті болса да, тізе…
Нар ізін нарша басады.
Негізгі мағынасы «Нар ізін нарша басады» деген мақалдың тура мағынасы — нар түйенің ізіне екінші нар ғана дәл түсіп…
Нар малының жүні - жібек, сүті - бал,
Нар жігіттің аймағы - ел, алды - мал.
Нар жігіттің аймағы - ел, алды - мал.
Негізгі мағынасы Нардың жүні жібектей жұмсақ, сүті балдай тәтті: бұл малдың бар нәрсесі пайдалы, бағалы. Нардай мықты…
Нар маяның шұбаты,
Нардай ердің қуаты.
Нардай ердің қуаты.
Негізгі мағынасы Нар мая — нар тұқымды ірі, сүтті ұрғашы түйе. Оның сүтінен ашытылған шұбат тоқ, нәрлі, ыстық күнде…
Нар тәуекел - ер ісі.
Негізгі мағынасы Нар тәуекел — зор, батыл шешім, үлкен тәуекел. Мақал мұндай тәуекелге бару нағыз ердің ісі екенін…
Не ер болып шық,
Не жер болып шық.
Не жер болып шық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды екіұдай күйде қалмай, батыл шешімге келуге үндейді. Тура мағынасында «не ер болып…
Ойнаса баласы,
Шындаса әкесі жығады.
Шындаса әкесі жығады.
Негізгі мағынасы Әке мен бала ойнап күрескенде бала жығады: әке әдейі беріліп, баланың көңілін көтереді, намысын…
Отты жастығың өтпей отау тік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас кезде қимылдап, тірлік бастап қал деген ойды білдіреді. Тура мағынасында — адам…
Отызында орда бұзбаған,
Қырқында қамал бұзбас.
Қырқында қамал бұзбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең өнімді, қайратты шағы — жастық пен кемелдік кезеңін меңзейді. Отыз жасқа келгенде…
Отырса от басында,
Көшсе көш басында.
Көшсе көш басында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды елге сыйлы, сөзі өтімді, ісі алдыңғы қатарлы, қай ортада да беделі бар тұлға ретінде…
Өжет адам өлімді жеңеді.
Негізгі мағынасы Өжет адам қиындықтан қаймықпайды, қорқынышқа берілмей, ең ауыр сәтте де рухын түсірмейді. Мұндағы…
Өжет адам өлімнен қаймықпас.
Негізгі мағынасы «Өжет адам өлімнен қаймықпас» деген мақалдың тура мағынасы — жүрегі берік, қайсар адам өлім қаупінен…
Өз басыңды дауға берсең де,
Жолдасыңды жауға берме.
Жолдасыңды жауға берме.
Негізгі мағынасы Өз басыңды дауға салсаң да, жолдасыңды жауға ұстап берме. Яғни өзің қандай қатерге, айыпқа ілінсең де…
Өзге елге ұл болғанша,
Өз еліңе құл бол.
Өз еліңе құл бол.
Негізгі мағынасы Бөтен елде ұл болып, яғни еркін, еркелеп, сыйлы өмір сүргенше, өз еліңде құл болып, ең ауыр, ең төмен…
Өз елімнің басшысы болмасам да,
Сайының тасы болайын.
Сайының тасы болайын.
Негізгі мағынасы Өз елімнің басшысы бола алмасам да, оның сайындағы бір тасы болайын дейді. Мақал туған елге деген…
Өз елінде көртышқан да батыр.
Негізгі мағынасы Көртышқан — кішкентай, көзі нашар, әлсіз жан, бірақ өз інінде, өз жерінде ол батыр: батыл, еркін, өзін…
Өзі болған жігіттің,
Түп атасын сұраған ит.
Көкорай шалғын тұрғанда,
Қу тақырға қонған ит.
Түп атасын сұраған ит.
Көкорай шалғын тұрғанда,
Қу тақырға қонған ит.
Негізгі мағынасы Өзі болған, яғни өз еңбегімен, ақылымен ел қатарына қосылған жігіттің түп атасын қазбалайтын адамды…
Өзім білем деген жігіттің,
Басына ойран салғаны.
Көп біледі деген жігіттің,
Еліне қорған болғаны.
Басына ойран салғаны.
Көп біледі деген жігіттің,
Еліне қорған болғаны.
Негізгі мағынасы «Өзім білемін» деп ешкімнің ақылын тыңдамайтын жігіт ақыры басына ойран салады, яғни өзін бәлеге душар…
Өзін ғана білген ұл
Құлағы мен жағын жер.
Құлағы мен жағын жер.
Негізгі мағынасы Өзін ғана білген ұлдың қамы өз құлағы мен жағынан аспайды: ол тек өз басын, өз тамағын ойлайды. Мақал…
Өзінің елін таныған ер,
Әрбір істің қамын жер.
Өзінің елін танымаған ер,
Намысын сатып, арын жер.
Әрбір істің қамын жер.
Өзінің елін танымаған ер,
Намысын сатып, арын жер.
Негізгі мағынасы Елін таныған — оны өзінікі деп сезінген, оның мұңын, мүддесін білетін — ер әр істің қамын жейді: ел…
Өзіңді ер білсең, өзгені шер біл.
Негізгі мағынасы Өзіңді батыр, мықты санасаң, өзгені одан да мықты, арыстандай деп біл. Мақал адамды менмендіктен…