Халық туралы 359
Халық туралы мақал-мәтелдер ел бірлігі, намыс, салт-дәстүр мен ортақ мінезді қысқа да нұсқа жеткізеді.
359
Мақал-мәтел
135.7K
Қаралым
377
Орташа
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Сұрыптау:
Ағаш жапырағымен,
Жер топырағымен сәнді.
Жер топырағымен сәнді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ағаш жапырағы болса ғана көрікті, ал жер топырағы болса ғана құнарлы…
Адамға адам жат емес.
Негізгі мағынасы «Адамға адам жат емес» деген мақалдың тура мағынасы — әр адам өзге адамнан бөлек, жат, сырт емес…
Адамның күні - адаммен.
Негізгі мағынасы «Адамның күні — адаммен» деген мақалдың тура мағынасы — адамның тіршілігі, қажеті, күнкөрісі басқа…
Адам - түп ата, Хауа - түп ана.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамзаттың бәрі бір бастаудан тарағанын білдіреді. «Адам» мен «Хауа» — ер мен әйелдің, яғни…
Адам ұйымшыл, мал үйіршіл.
Негізгі мағынасы Адам баласы бір-біріне сүйеніп, келісіммен, ортақ мақсатпен өмір сүргенде ғана күшті болады. Ал мал…
Күнде бір мақал
«Халық туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Адассаң, елмен адас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жолдан жаңылсаң да, елмен бірге жүр деген ой. Астарлы мағынасы — бір істі…
Адырында арқар көп,
Адамында дарқан көп.
Адамында дарқан көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туған жердің табиғаты қандай бай, сұлу болса, сол жерде тұратын адамдар да сондай кеңпейіл…
Аздың атасы бір,
Көптің батасы бір.
Көптің батасы бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аз адам болса да, көп адам болса да түпкі бастау, негіз бір екенін…
Айға жетпес асыңды,
Ауылдастан аяма.
Ауылдастан аяма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қолыңдағы асың айға жетпейді, яғни оны ұзаққа сақтап, есептеп отырудың да…
Айна айна емес, халық айна.
Негізгі мағынасы Айна адамға сыртқы келбетін көрсетеді, бірақ оның көрсеткені тек түр-сипат қана. Ал халық адамның шын…
Ай ортақ, Күн ортақ.
Негізгі мағынасы «Ай ортақ, Күн ортақ» деген мақалдың тура мағынасы — аспандағы ай мен күн бір ғана адамға емес, барша…
Айырылған азады, қосылған озады.
Негізгі мағынасы Айырылған азады, қосылған озады деген мақалдың тура мағынасы — бөлінген, шашыраған жұрттың күші кеміп…
Аққа құрмет - елдің салты,
Еліне құрмет - ердің даңқы.
Еліне құрмет - ердің даңқы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ түсті, яғни таза, қасиетті нәрсені құрметтеу ел ішінде қалыптасқан…
Ақыл - ауыс, ырыс - жұғыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақыл мен ырыстың адамға жалғыз ғана өз еңбегімен емес, айналадағы орта арқылы да келетінін…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Алты Алашқа қорланба, ағайынға қорлан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның абыройы мен намысы көпшілік алдында емес, ең алдымен өз туысы, ағайыны арасында…
Анасы басқа аттан түс,
Атасы бір артқа мін.
Атасы бір артқа мін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық жақындығы бір емес, бірақ бір атаның ұрпағы, бір әулетке жататын адамдардың…
Арғымақ мінген байлардың
Тайға мұқтаж күні бар.
Май шайнаған билердің
Нанға мұқтаж күні бар.
Елден безген залымның
Елге мұқтаж күні бар.
Тайға мұқтаж күні бар.
Май шайнаған билердің
Нанға мұқтаж күні бар.
Елден безген залымның
Елге мұқтаж күні бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түйіні — адам қанша дәулетті, беделді, күшті болса да, өмірде біреуге, бір нәрсеге мұқтаж…
Арғын - ағаң, қыпшақ - жағаң,
Қаңлысыз қабыл болмас тобаң.
Қаңлысыз қабыл болмас тобаң.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қазақ ру-тайпаларының өзара байланысын, туыстық пен тіректің қадірін білдіреді. Тура…
Арғын - адыр, қыпшақ - шадыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ру аттары арқылы ел ішіндегі мінез, қоныс және тіршілік ерекшелігін тұспалдайды. Тура…
Аталастың аты озғанша,
Ауылдастың тайы озсын.
Ауылдастың тайы озсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — туыстас, жақын адамдардың бірінің аты бәйгеде озғанша, өз ауылыңдағы…
Атамыз - Алаш , керегеміз - ағаш.
Негізгі мағынасы «Атамыз - Алаш, керегеміз - ағаш» деген мақал қазақ халқының біртұтас ел екенін, түп-тамыры мен…
Атаның ұлы - халықтың құлы.
Негізгі мағынасы «Атаның ұлы - халықтың құлы» деген мақалдың тура мағынасы — әкенің ұлы өз басының ғана қамын ойламай…
Атың барда жер таны,
Асың барда ел таны.
Асың барда ел таны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамда аты-жөні, көлігі, жолға жарар мүмкіндігі бар кезде алыс жерлерді…
Ауыл аралас, қой қоралас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыл ішіндегі адамдардың бір-біріне өте жақын, аралас-құралас өмір сүретінін білдіреді. Тура…
Ауыл болсаң, қауым бол.
Негізгі мағынасы «Ауыл болсаң, қауым бол» деген мақалдың тура мағынасы — ауыл атанған жерде жұрт бір үйдің баласындай…
Ауылда адам бар болса ,
Ауыл ала болмайды .
Ел иесі құт болса ,
Халқы ала болмайды .
Ауыл ала болмайды .
Ел иесі құт болса ,
Халқы ала болмайды .
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыл мен елдің берекесі ең алдымен сол жердегі адамдардың ниетіне, бірлігіне және…
Ауылды ала тайдай бүлдіреді.
Негізгі мағынасы «Ауылды ала тайдай бүлдіреді» деген мақал ел ішіне іріткі салатын бір адамның бүлікшіл әрекетін…
Ауыл иті ала болса да,
Бөрі келгенде бірігеді.
Бөрі келгенде бірігеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауылдың иті кейде өзара ырылдасып, ала-құла, кереғар болып жүруі мүмкін…
Ауыл сыйласа, сен де сыйла,
Әкеңнен қалған құл емес.
Ауыл сыйламаса, сен де сыйлама,
Ол патшаның ұлы емес.
Әкеңнен қалған құл емес.
Ауыл сыйламаса, сен де сыйлама,
Ол патшаның ұлы емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыл адамдарының өзара сыйластығы мен қадірін жоғары қояды. Егер ауыл сені құрметтесе, сен…
Ауырлықты нар көтереді,
Нар көтермесе, бар көтереді.
Нар көтермесе, бар көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ең ауыр жүктi нар түйе көтереді, ал нар көтере алмаса, қалған малдың бәрі…
Бай бастас,
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі әр адамның өз орны, өз міндеті бар екенін білдіреді. Бай — дәулетімен, би…
Бай - жарлының бақташысы.
Негізгі мағынасы Бай мен жарлының ара-қатынасын көрсететін бұл мақалдың тура мағынасы — дәулетті адам кедейдің қамын…
Байлық байлық емес, бірлік - байлық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — нағыз байлық тек ақша мен мал-мүлік емес, адамдардың ауызбірлігі. Астарлы…
Бай мен бай құда болса, достасады,
Бай мен кедей құда болса, қастасады.
Бай мен кедей құда болса, қастасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалықтың бәріне бірдей емес екенін аңғартады. Тура мағынасында, екі бай құда болса…
Бақ болмайды басқа бақ,
Есің барда елің тап.
Есің барда елің тап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға шын бақыт пен береке өзге жерден емес, туған елінен табылатынын ұқтырады. «Бақ…
Бақыр қазан қайнаса,
Бәріміздің ырысымыз.
Бәріміздің ырысымыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір үйдегі бақыр қазан қайнап, ас піссе, одан бәрі дәм татады. Астарлы…
Балапан басына, тұрымтай тұсына.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әркім өз бетімен, өз қамын өзі ойлап кеткен жағдайды білдіреді. Тура мағынасында құс…
Балығы болмаған көл құрысын,
Киігі болмаған шөл құрысын.
Киігі болмаған шөл құрысын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балықсыз көл де, киіксіз шөл де табиғи сәнінен, тіршілік мәнінен…
Балық басынан сасиды,
Жаман аяғынан сасиды.
Жаман аяғынан сасиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, балық бұзылса, алдымен басынан иістенеді; ал астарлы мағынасы…
«Халық туралы» мақал-мәтелдер – елдің рухын, бірлік пен ынтымақтың қадірін, жұрттың мінез-құлқы мен ортақ жауапкершілігін бейнелейтін нақыл сөздер топтамасы. Бұл санатта көптің күші, қауымның абыройы, татулық пен тәртіп секілді ұғымдар ұрпаққа өнеге болып айтылады.
Мұндағы мақалдар халықтың өмір тәжірибесінен туған: ел басқару, ағайын арасы, қоғамдық келісім, әділдік пен намыс мәселелерін астарлап жеткізеді. Оқырман бұл бөлімнен ұлттық дүниетанымды танып, қоғамға пайдалы ойды қысқа сөйлеммен түйіндеуге көмектесетін сөз маржанын табады.
Мұндағы мақалдар халықтың өмір тәжірибесінен туған: ел басқару, ағайын арасы, қоғамдық келісім, әділдік пен намыс мәселелерін астарлап жеткізеді. Оқырман бұл бөлімнен ұлттық дүниетанымды танып, қоғамға пайдалы ойды қысқа сөйлеммен түйіндеуге көмектесетін сөз маржанын табады.