Қашпақ, қумақ - ерге сын,
Көшпек, қонбақ - жерге сын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қону, бір жерден екінші жерге ауысу да, біреуді қуу не қашу да оңай іс емес. Астарлы мағынасы — адам қиын жағдайда сасып қалмай, батыл да байыпты әрекет етуі керек; ал жер, қоныс таңдауда да ойлану, ыңғайын табу маңызды. Яғни ердің де, елдің де сынағы бар: ерді әрекет пен қайрат танытады, жерді қонысқа қолайлылық, береке, тіршілікке жарамдылық сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қашпақ, қумақ» деген тіркестер қауіп-қатер, тартыс, шешім қабылдау сәтін білдіреді. Ол адамның жүректілігі мен шапшаңдығын байқатады. Ал «көшпек, қонбақ» — тек көшудің өзін емес, жердің жағдайын, суын, шөбін, жайын аңғартатын образ. Қазақ ұғымында көш — өмір салты, қоныс — ырыс пен тіршіліктің тірегі. Сондықтан жердің сыналуы дегеніміз оның елге жайлы, малға құт, жұртқа берекелі болуын тексеру деген сөз.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген жауапты қадамға да сай келеді. Мысалы, жаңа қалаға жұмысқа көшерде адам тек жалақыны емес, үйдің бағасын, жолын, баланың мектебін, тұрмысқа қолайлылығын да ойлауы керек. Сонда ғана шешім сәтті болады.
Kóshpek, qonbaq - jerge syn.