Заманың түлкі болса, бүркіт боп шал.
«Заманың түлкі болса, бүркіт боп шал.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды заманның ығына жығылмай, қиындыққа сай айла мен батылдықты қатар ұстай білуге шақырады. Тура мағынасында, егер айналаңдағы жағдай қулық-сұмдыққа, алдауға, қу тірлікке толы болса, сен де соған төтеп бере алатын епті, сергек, алғыр бол деген ой бар. Астарлы мағынасы — әлсіздік танытпай, өмірдің талабына бейімделу, бірақ ар-ұяттан аттамау. Яғни, заманның мінезі өзгерсе де, адам өз намысын, ақылын, қайратын сақтауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түлкі» — айлакерлік, қу мінез, жылдам өзгеретін орта белгісі. Ал «бүркіт» — биіктік, күш, қырағылық, айбар мен батылдықтың символы. Түлкі мен бүркіттің қарсы қойылуы өмірдегі әлсіздік пен қуаттың, айла мен қайраттың салыстырмалы бейнесін береді. Халық бүркітті әрқашан текті, алғыр құс ретінде қадірлеген, сондықтан ол қиындықты жеңетін ер мінезді білдіреді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал бәсеке көп ортада, әсіресе оқу, жұмыс, бизнес сияқты салаларда жиі айтылады. Мысалы, бір адам қызмет орнында әділетсіз бәсеке, қулықпен жүрген адамдарға тап болса, ол ашуға берілмей, сауатты, жинақы, өз ісіне берік болуы керек. Сонда ғана заманның қиындығына төтеп береді.