Қорғанды шаһар қаласын,
қазақ емес, сарт білер;
Тас айылдың батқанын
иесі емес, ат білер;
Ер жігіттің қадірін
жақыны емес, жат білер.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың түйіні — әр нәрсенің шын қадірін сырт көз көбірек байқайтынын айту. Қорғанды қаланың берік, қауіпсіз екенін оны ішінен емес, алыстан көрген адам жақсы біледі. Тас айылдың атқа батып тұрғанын аттың өзі сезеді, ал иесі бірден аңғармауы мүмкін. Сол сияқты ер жігіттің шын бағасын да кейде ең жақыны емес, жат адам әділірек таниды. Яғни адамның еңбегі, мінезі, қадір-қасиеті күнде қасында жүргенге көмескі көрініп, бөгде жанға айқынырақ байқалуы мүмкін.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «қорғанды шаһар» — берік, мықты елді, ал «қазақ емес, сарт» — сырт көзді білдіреді. «Тас айыл» — қатты, қысып тұрған ауыр салмақтың бейнесі, ол атқа қиындық түсіретінін көрсетеді. «Иесі емес, ат білер» дегені — шын ауырлықты сол жүктi көтерген жан сезеді деген астар. «Ер жігіт» образы — қайратты, намысты, жауапты азаматтың символы.

Қазіргі өмірде

Бұл мақалды адам еңбегі мен мінезін бағалау кезінде қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкердің тындырған ісін әріптестері онша байқамай жүргенде, сырттан келген басшы оның шынайы қабілетін бірден көруі мүмкін. Сол себепті біреуді тек жақындықтан емес, ісіне қарап бағалау керек деген ой айтылады.