Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
795.5K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Жүрем десең, көре бересі,
Көре берсең, көне бересің.
Көре берсең, көне бересің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмір жолында тек қарап, бақылап, үнсіз көне берсе, бірте-бірте ішкі қайраты азайы...
Түздегі май ішеді,
Үйдегі зәр ішеді.
Үйдегі зәр ішеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырт көзге қызық көрінгенмен, терең астары бар. «Түздегі май ішеді» дегені — адам көпшілі...
Қайраңы жоқ көлден без,
Қайырымы жоқ ерден без.
Қайырымы жоқ ерден без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға пайдасы да, қолдауы да жоқ жаннан, сондай-ақ берекесі жоқ ортаның өзінен аулақ бол...
Өтірікшінің шын сөзі зая кетеді.
**Негізгі мағынасы** Өтірік айтып үйренген адамның бір рет айтқан шын сөзіне де жұрт сенбей қалады. Яғни жалған сөз көп...
Адам қатесіз болмас,
Көл бақасыз болмас.
Көл бақасыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының қателеспей өмір сүрмейтінін айтады. Қате жіберу — адамның табиғи қасиеті,...
Жақсылық қылсаң - өзіңе,
Жамандың қылсаң - өзіңе,
Аспанға қарап оқ атсаң,
Қайтып тиер өзіңе.
Жамандың қылсаң - өзіңе,
Аспанға қарап оқ атсаң,
Қайтып тиер өзіңе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасаған ісі, түбі, өзіне қайта оралатынын айтады. Жақсылық істесең, оның игілігін...
Түске дейін мүйіз, түстен кейін киіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уақыттың, істің және адам жағдайының тез өзгеретінін білдіреді. Тура мағынасында қарасақ,...
Боғы - ботқа, сідігі - сорпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ұсқынсыз, былғаныш, тұрпайы күйін әжуалап айтады. Тура мағынасында боқ пен сідік...
Жетесі асыл арланбас,
Жеті атасына дарымай.
Жеті атасына дарымай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы қасиет, тектілік, намыс пен мінез бір адамның бойында ғана пайда...
Тас қадақ болғанмен, тамақ болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тас қанша ауыр, қанша салмақты болғанымен, оны жесе де тамақ болмайды....
Ағайынға қарап мал өсер,
Қарағайға қарап тал өсер.
Қарағайға қарап тал өсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — мал да, тал да өзіне лайық ортада өсіп-өнеді. Астарлы мағынасы — адам...
Ой ойласаң, тең ойла,
Тең ойласаң, кең ойла.
Тең ойласаң, кең ойла.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ойланғанда әділ, салмақты және жан-жақты болуға шақырады. «Ой ойласаң, тең ойла» д...
Шөлдегі шұқанақ суға толмас.
**Негізгі мағынасы** Шөлдегі шұқанақ суға толмас деген мақалдың тура мағынасы — қуаң жерде пайда болған ойыққа су тұрмай...
Жақсыда кек жоқ,
Жаманда тек жоқ.
Жаманда тек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның бойында кек сақтамайтын кеңпейіл мінез болатынын айтады. Ол біреудің қателі...
Білек бір болса да, бармақ басқа.
**Негізгі мағынасы** Білек бір, яғни қолдың күші ортақ болғанымен, бармақтың әрқайсысы жеке-жеке қызмет атқарады. Мақалд...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.