Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Төренің төлеңгіті,
Байдың жалшысы қодаң.
Байдың жалшысы қодаң.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билік пен байлыққа жақын жүрген адамның өзінен де, сөзінен де бір пайда күту қиын екенін…
Естігеннен көрген артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуден естіп білгеннен гөрі, өз көзіңмен көріп, нақты тәжірибе арқылы…
У ішсең де уытын тауып іш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — уды ішсең де, оның уытын, яғни әсері мен күшін толық сезініп іш деген…
Көсеумен түрткеннің кегі бітпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қиянат жасасаң, оның өкпесі де, іштегі назасы да оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Тура…
Тентекке таяқ өтпейді.
Негізгі мағынасы «Тентекке таяқ өтпейді» деген мақал тәртіпсіз, қыңыр, сөзге көнбейтін адамға жай жазамен де, қатты…
Жаңа байдан қалтаң қалмайды,
Ескі байдан талтаң қалмайды.
Ескі байдан талтаң қалмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаңа бай жомарт көрініп, келген адамға қол ұшын созғандай болады, ал ескі…
Тұнық суда түлен туады.
Негізгі мағынасы Тұнық суда түлен туады деген мақалдың тура мағынасы — таза, мөлдір суда ерекше жәндік не тіршілік иесі…
Ата алмаған атынан көреді,
Қайтып келіп қатынынан көреді.
Қайтып келіп қатынынан көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ашуын өзінен әлсізге немесе өзіне жақын адамға төгуін әжуалайды. Тура мағынасында…
Қулық құлынжанды.
Негізгі мағынасы «Қулық құлынжанды» деген мақал айлакер, қу адамды білдіреді. Тура мағынасында құлын — жас, ширақ…
Әл керек, айбар керек,
Әлсіз айбар неге керек?
Әлсіз айбар неге керек?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның күші болмаса, сыртына шығарған айбыны да бос сөз. Астарлы…
Көргені жоқ қылығынан жазады,
Ниеті жаман пиғылынан жазады.
Ниеті жаман пиғылынан жазады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен іс-әрекетінің түп-тамыры ішкі дүниесінде жатқанын білдіреді. Көргені аз…
Қой өрісі - қорадан.
Негізгі мағынасы Қойдың өрісі қораның маңынан алыс кетпейтіні сияқты, кейбір нәрсенің, адамның не істің шегі өз…
Көп ойлаған табар,
Көп үрлеген жағар.
Көп үрлеген жағар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — отты көп үрлеген сайын жалынның күшейіп, жақсы жанатыны. Астарлы мағынасы…
Дүние тегіс болғанша,
Жігітке бір іс болады.
Жігітке бір іс болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: дүниенің бәрі біркелкі, мінсіз болып кетпейді; адам өмірінде әрдайым бір…
Кісі айыбын ашқаннан жапқан кісілік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің айыбын, кемшілігін жұртқа жайып жіберу дұрыс емес, ал оны…
Ауыл итінің құйрығы қайқы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауылда жүрген иттің құйрығы қайқы, яғни оның сыртқы пішіні мен…
Бермесең - алыспайсың,
келмесең - алыстайсың.
келмесең - алыстайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қарым-қатынасының өзара әрекетке құрылғанын айтады. Біреуден бір нәрсе күтсең, өзің де…
Төрден орын тисе, төредей орнық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егер адамға төрден, яғни ең құрметті жерден орын бұйырса, сол орынға…
Өткен-кеткен жауыңды,
Жамылғы алып қума.
Жамылғы алып қума.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ашуға еріп, өткен реніштің соңынан қуып жүрмеуді ескертеді. Тура мағынасында: үстіңе…
Адам тілінен жазады, ұры - ізінен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз басына пәле көбіне өз сөзінен келетінін аңғартады. Ойланбай сөйлеген адам…
Елді жерде ұры бар,
Таулы жерде бөрі бар.
Таулы жерде бөрі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: елді, қонысты жерлерде ұры кездеседі, ал таулы, қалың қыратты жерде бөрі…
Өлейін деп өліп бара жатқаным жоқ,
Молдадан ұялғаннан өліп бара жатырмын.
Молдадан ұялғаннан өліп бара жатырмын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сырт көзден, елден, әсіресе дін иесінен арлану сезімі шектен тыс қысып жіберетінін…
Жаманға олжа түссе,
Үлесе алмай көпке түседі.
Үлесе алмай көпке түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман, яғни пиғылы бұзық, сараң не әділетсіз адамға олжа, табыс немесе артық дүние түссе, ол…
Шешуі жоқ, шегі жоқ
Үрейден сақта.
Үрейден сақта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз үрей мен қорқынышқа берілмеуге шақырады. Тура мағынасында, шешімі…
Қорқаққа пана болмас қалың тоғай,
Жалқауға бүгінгіден ертең оңай.
Жалқауға бүгінгіден ертең оңай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі мінездің кемшілігін әшкерелейді. Біріншісі — қорқақ адам қандай қауіпсіз ортада…
Кісіге қарсы ұстаған қара пышақтың ұшы
қарыс ұзарады.
қарыс ұзарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның біреуге өшпенділікпен, қастық ниетпен әрекет етуі өзіне де зиян әкелетінін…
Жаман ауыздан жыландай сөз шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, астарлы мәні бар: жаман, арам пиғылды немесе іштар адам аузынан уытты…
Ақымақтың ақылы көзінде.
Негізгі мағынасы «Ақымақтың ақылы көзінде» деген мақал адамның ойы терең болмай, бәрін тек сыртқы көрініспен…
Арсыздықтың
адамды жеңетін де жері бар.
адамды жеңетін де жері бар.
Негізгі мағынасы Арсыздық адамды кейде күшпен емес, ұятсыздық, бетсіздік, әдепсіздік арқылы жеңеді. Яғни адам өз…
Ағаш қисығын тез түзетер,
Адам қисығын көр түзетер.
Адам қисығын көр түзетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ағаштың қисайғанын жас кезінде-ақ тез түзеп алуға болады, ал адамның…
Еріншекке табалдырық та асу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еріншек, жалқау адам үшін ең қарапайым іс те ауыр көрінетінін білдіреді. Тура мағынасында…
Көңіл - қазы, кез - таразы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі көңілі мен өмірдегі әрекетін таразылап қарауды білдіреді. «Көңіл» — адамның…
Бар мақтанса табылар,
Жоқ мақтанса шабылар.
Жоқ мақтанса шабылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бар нәрсесі, дәулеті, мүмкіндігі бар адам мақтанса, оның сөзіне лайық…
Ер өтірік айтпайды, ез өтірік айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің басты қасиеті — шыншылдық, намыс пен жауапкершілік екенін білдіреді. Тура…
Түкіргеннің де түбі бар.
Негізгі мағынасы Түкіргеннің де түбі бар деген мақал әр істің, әр әрекеттің салдары болатынын білдіреді. Тура…
Ит ашуын тырнаумен алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ашуланған ит өз қаһарын біреуге тікелей тістеп емес, тырнап, жанай…
Көзді ұялу үшін берген.
Негізгі мағынасы «Көзді ұялу үшін берген» деген мақал адамның жан дүниесіндегі ізеттілік пен әдептілікті білдіреді…
Іші ассыз, сырты тонсыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тұрмыста өте жүдеу, жоқшылықта өмір сүретінін білдіреді. Тура мағынада — адамның іші…
Балықтың да сегіз қанаты бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, өйткені балықтың шын мәнінде қанаты болмайды. Ал астарлы…
Жаман мерген теке атқан жеріне үш барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бір істі шала, асығыс не салақ орындаса, соның зардабын қайта-қайта тартады дегенді…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.