Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Тірі жан - тісті бақа.
**Негізгі мағынасы** Тірі жан өз күнін өзі көруге, қажет болса қорғанып, амалын табуға мәжбүр деген ой айтылады. Мұндағы...
Су қадірін шөл зардабын шеккен біледі.
**Негізгі мағынасы** Су қадірін шөл зардабын шеккен біледі деген мақалдың тура мағынасы — су таппай, шөлдің азабын тартқ...
Жақсынық жақсылығын айт,
Нұры тасысын.
Жаманның жамандығын айт,
Құты қашсын.
Нұры тасысын.
Жаманның жамандығын айт,
Құты қашсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезін дұрыс бағалауға шақырады. Жақсы адамның жақсы ісін айтып, оны мадақтау керек...
Бетеге кетеді, бел қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бетегелі шөп өсіп, мезгілі келгенде қурап кетеді, ал бел, яғни жердің ө...
Әдеп басы - тіл.
**Негізгі мағынасы** «Әдеп басы - тіл» деген мақал адамның тәрбиесі мен көркем мінезі ең алдымен сөйлеген сөзінен көріне...
Жазасын тартпайтын жамандық болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — істелген жаман іс, әділетсіз әрекет немесе теріс қылық бір күні міндет...
Он екі мүшең сау болса,
Дәулет емей немене?
Он саусағың сау болса,
Сәулет емей немене?
Дәулет емей немене?
Он саусағың сау болса,
Сәулет емей немене?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ең үлкен байлығы — деннің саулығы екенін айтады. «Он екі мүшең сау болса» дегені...
Етпен қарын тоқ,
Ниетпен жаның тоқ.
Ниетпен жаның тоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тек тән қажетін емес, жан қажетін де ойлау керегін айтады. Тура мағынада, ет жеп...
Сәлемнің де сәті бар.
**Негізгі мағынасы** «Сәлемнің де сәті бар» деген мақал амандасудың да өз орны, уақыты, реті болатынын білдіреді. Яғни...
Адал дос жаныңды сақтайды,
Аяр дос малыңды сақтайды.
Аяр дос малыңды сақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шын дос пен екіжүзді, пайдакүнем адамды салыстырады. Адал дос сенің жан дүниеңді, абыройы...
Мақал - сөздің атасы,
Уәде - ердің опасы.
Уәде - ердің опасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қадірі мен уәдеге беріктікті қатар қояды. «Мақал — сөздің атасы» дегені, халықтың...
Адам көзі - таразы.
**Негізгі мағынасы** «Адам көзі - таразы» деген мақал адамның көзқарасы, байқауы мен ішкі бағамы көп нәрсені дәл өлшей а...
Тас лақтырғанға ас лақтыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға жамандық жасаған кісіге де бірден жамандықпен жауап берме, сабыр сақта, ізгілік та...
Қорлық өмірден ерлік өлім артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қор болып, намысы тапталып, қадірсіз тірлік кешкеннен гөрі, ерлікпен...
Қатыны өлген мен байы өлген қосылса,
Күндіз екеу, түнде төртеу.
Күндіз екеу, түнде төртеу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында жұбайынан айырылған екі адамның қосылуын бейнелейді. Астарлы мағынасы —...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.