Оқығанның беті жарық,
Оқымағанның беті көн шарық.
«Оқығанның беті жарық, Оқымағанның беті көн шарық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Оқыған адамның жүзі ашық, жарқын; оқымағанның беті көннен тігілген шарықтай күңгірт, қатқыл. Бет мұнда тек жүз емес, адамның көпшілік алдындағы абыройы мен көңіл-күйі. Білімді адам ел алдында ұялмайды, айтарын біледі, ал білімсіз адам сөз келгенде қысылып, тұйықталады. Мақал білімнің адамға жарқындық пен сенім беретінін, надандықтың адамды күңгірттендіретінін айтады.
Образдар мен теңеулер
Шарық — шикі теріден не көннен тігілген арзан аяқ киім, шәркей. Көн — илеп, қатайтқан қалың тері. Көн шарық күнге күйіп, қараяды, қатып қалады, оның бетінде жылтыр болмайды. Жарық жүз бен күңгірт, қатқыл аяқ киімнің қарсы қойылуы өткір, мысқылды бейне: оқымағанның бетінде нұр жоқ. «Жарық — шарық» ұйқасы мақалды есте қалдырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Көбіне оқудың пайдасын айтқанда, балаларға мысал ретінде қолданылады. Салыстыру өткір, сондықтан нақты адамның бетіне айтса, қорлау болып шығады; мақалды жалпы ой ретінде айтқан жөн. Мысал: «Көп оқитын бала көпшілік алдында еркін сөйлейді. Оқығанның беті жарық деген осы».
Қолданылу жағдаяттары
— Олимпиададан жүлде алып келген немересінің жүзі жайнап тұрғанын көрген әжесі мақалдың бірінші жолын айтып, бетінен сүйеді.
— Сыныптасының алдында хатты оқи алмай ұялған балаға ағасы мақалды айтып, кешке бірге оқуға отырады.
Oqymaǵannyń beti kón sharyq.