Оңбаған - өсекшіл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Оңбаған - өсекшіл» деген мақал өсек айтатын адамның мінезін қатты сынға алады. Мұнда тура мағынада — өсекке әуес, біреудің сөзін біреуге тасып, ел арасына іріткі салатын адам айтылып тұр. Астарлы мағынасы — ондай кісінің ісі де, сөзі де берекесіз, өйткені өсек адамды да, айналасын да аздырады. Халық мұндай мінезді жақсы қасиетке жатқызбайды, оны арсыздық пен жауапсыздықтың белгісі деп таниды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «оңбаған» сөзі тек жаман адамды емес, түзелмеген, тәрбиесі кем, мінезі бұзылған жанды білдіреді. Ал «өсекшіл» дегені — біреудің жеке сөзін көбейтіп, шындықты бұрмалап жеткізетін адам. Бұл жерде нақты теңеу болмаса да, сөздің уытты күші мен өсектің таралуы көзге елестейді: бір ауыз сөз от сияқты таралып, талай адамның арасына сызат түсіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыс орнында немесе көрші-қолаң арасында өтірік ақпарат тарататын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу әріптестердің айтқанын бұрмалап, бәрін бір-біріне жеткізіп жүрсе, жұрт оның өсекшіл екенін осы мақалмен ескертуі мүмкін. Мұндайда мақал адамды сөзге сақ, мінезге таза болуға шақырады.