Оңқа ойын бұзар,
Тентек тойын бұзар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ойын-сауық та, той-думан да дұрыс адамсыз бұзылады деген ой. Астарлы мағынасы — бір ортаға іріткі салатын, өзін ұстай алмайтын, тәртіпсіз адам кез келген берекелі істің шырқын бұзады. «Оңқа» мен «тентек» — мінезі ауыр, сөзі мен ісі орынсыз адамды меңзейді. Мұнда халық тәртіптің, сабырдың, әдептің қадірін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Ойын» — көңіл көтеру, татулық пен жарасымның белгісі. «Той» — елдің басын қосатын қуаныш, береке мен ынтымақтың көрінісі. Ал «бұзар» сөзі осы жақсы дүниенің бір адамның теріс мінезінен бүлінетінін көрсетеді. Яғни мақал жағымды ортаны сақтайтын нәрсе — тәртіп пен мәдениет, ал оны бүлдіретін — тентектік екенін бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдар көп жиналатын жерде, әсіресе той, жиын, спорттық шара немесе жұмыс ұжымында өте орынды айтылады. Мысалы, бір адам той үстінде даурығып, өзгелердің көңілін бөліп, реніш тудырса, жұрт оны осы мақалмен сынайды. Яғни, ортадағы береке әркімнің өз мінезіне, жауапкершілігіне байланысты.
Tentek toıyn buzar.