Оқтаулы мылтық бір күн тұрса, өзі атылады.
«Оқтаулы мылтық бір күн тұрса, өзі атылады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Оқталған мылтық ұзақ тұрса, бір күні өзінен-өзі атылып кетеді. Мақал жиналған қауіптің ерте ме, кеш пе сыртқа шығатынын айтады. Ішке сыйғызған ашу, айтылмаған өкпе, шешілмеген дау оқтаулы мылтық секілді: бір сәтте жарылып, өзіңе де, өзгеге де зиян келтіреді. Екінші мағынасы: қауіпті нәрсені дайын күйде ұстау — оның іске қосылуына жол ашу. Қару бар жерде оның атылуы да ықтимал.
Образдар мен теңеулер
Мылтық — көшпелі қазақтың аңшылық пен қорғаныстағы қаруы. Ескі білтелі, шақпақты мылтықтар абайсыз қозғалыстан не шақпақтың өздігінен түсуінен атылып кетуі мүмкін болған. «Оқтаулы» — ішіне оқ-дәрі салынған, атуға дайын. «Бір күн тұрса» тіркесі уақытқа нұсқайды: қауіп бірден көрінбейді, бірақ ұзақ күттірмейді. Мақал жансыз қаруды тірі нәрседей бейнелейді: оны ешкім атпаса да, «өзі атылады».
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне шиеленіс туралы айтады: ашуын ұзақ іште ұстаған адам, айтылмай жүрген реніш, екі адам арасындағы көптен келе жатқан наразылық. Ескерту ретінде айтылады: мәселені ертерек шешіңдер. Тура мағынасы да бар: қаруды оқтаулы күйде қалдырма. Мысал: «Ағаларың бір-біріне ренішін айтпай жүр, оқтаулы мылтық бір күн тұрса, өзі атылады, екеуін сөйлестірейік».
Қолданылу жағдаяттары
— Аңшы әке аңнан қайтқан соң ұлына мылтықтың оғын бірден шығарып, бөлек сақтауды бұйырып, мақалды айтады.
— Апалы-сіңлілі екеуі мұраға қатысты өкпесін жылдар бойы іште сақтағанда, анасы оларды бір дастарқанға отырғызып, ашық сөйлесуге шақырады.