Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Өлгенде көрің кең болсын,
Тіріде үйің кең болсын.
Тіріде үйің кең болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға тіршілікте кең пейілді, жомарт, қонақжай болуды өсиет етеді. Тура мағынада «үйің к...
Адам көңілінен азады, тілінен жазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең алдымен өз көңіл-күйі мен тілін тыйып ұстау керегін ескертеді. «Адам көңілінен...
Жолдасы көптің қолдасы көп.
**Негізгі мағынасы** Жолдасы көп адам жалғыз қалмайды, қай кезде де сүйенетін тірегі болады. Мақалдың тура мағынасы — қ...
Қураған ағаш иілмейді,
Қураған шыбық егілмейді.
Қураған шыбық егілмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қурап қалған ағаш та, қураған шыбық та иілуге, өсуге келмейді. Астарлы...
Қалған көңіл - шыққан жан.
**Негізгі мағынасы** Қалған көңіл — өмірден, бір сөзден не бір іс-әрекеттен жараланып, суып қалған ішкі реніш. Шыққан жа...
Ар жазасы бар жазадан ауыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ең ауыр қасіреті – сыртқы жаза емес, ішкі ардың азабы екенін білдіреді. Яғни адам...
Арсыз - адамның қоры.
**Негізгі мағынасы** «Арсыз - адамның қоры» деген мақал ар-ұяттан айырылған адамның қадірі болмайтынын білдіреді. Мұнда...
Әдептілік - әдемілік.
**Негізгі мағынасы** Әдептілік адамның сыртқы көркінен де биік тұратын қасиет екенін білдіреді. Тура мағынасында «әдеміл...
Таяқтау оңай, тәрбиелеу қиын.
**Негізгі мағынасы** Таяқтап жазалау — бір сәттік іс, ал адамды дұрыс жолға салу — ұзақ уақытты, сабырды және үлкен жауа...
Молда «бер» деген сөзді білмейді,
«Ал» деген сөзді біледі.
«Ал» деген сөзді біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — молда «бер» деп сұрап, өзі біреуге беру ісін емес, көбіне «ал» деп алу...
Түйе мойнын тұз кесер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйенің ұзын мойнын кесетін күшті нәрсе тұздай болып көрінеді. Астарлы...
Ақымақтың ала-құласы болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақымақ адамның түсінігі мен талғамы біркелкі болмайды, бірде бір сөзге...
Жығылғанды жер көтереді.
**Негізгі мағынасы** Жығылғанды жер көтереді деген мақалдың тура мағынасы – құлаған адамды жердің өзі көтеріп тұрған жоқ...
Екінің бірі - егіздің сыңары.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — екі адамның бірі егіздей өте ұқсас деген сөз. Астарлы мағынасы — бір о...
Көңілдегі құпияны
Көзің айтып қояды.
Көп сөйлесең күмпілдеп,
Сөзің айтып қояды.
Көзің айтып қояды.
Көп сөйлесең күмпілдеп,
Сөзің айтып қояды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ішіндегі сырды жасыру оңай емес екенін айтады. Көңілде сақталған құпия кейде көзқара...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.