Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Түлкі түгінен жазады.
**Негізгі мағынасы** Түлкі түгінен жазады деген мақал адамның айласы мен қулығы туралы айтады. Тура мағынасында түлкі ө...
Ай жарығы әлемге,
Шам жарыгы түбіне.
Шам жарыгы түбіне.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: айдың жарығы кең әлемді жарық қылады, ал шамның жарығы өз тұрған жеріні...
Бар малын жейді,
Ұятсыз арын жейді.
Ұятсыз арын жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұят пен ардан айырылған адамның шектен шығып, тоқтамайтын ашкөз, жиіркенішті мінезін сына...
Алтынды ала білген бөле де біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтынды қолына алған адам оны қалай ұстауды, қалай бағалауды білуі кер...
Біреу көріп күледі,
Біреу еріп күледі.
Біреу еріп күледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің күлгенін көріп, басқалар да соған қосылып күледі. Астарлы мағ...
Аттылыға еріп,
Жаяудың таңы айырылады.
Жаяудың таңы айырылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: атты адамның жүрісі жылдам, ал жаяу адамның жолы ұзақ болғандықтан, оға...
Алла білгенді молда білмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені Алла толық білсе де, оны діндар адам, яғни молда біле берме...
Жылқыны бөгелек,
Ешкіні кебенек аздырады.
Ешкіні кебенек аздырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр малдың өзіне тән әлсіз тұсы болатынын аңғартады. Жылқыны бөгелек мазаласа, ол тынышты...
Желген желісін біледі,
Жортқан жүрісін біледі.
Жортқан жүрісін біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әркім өз ісінің, өз жолының жайын жақсы біледі деген ойды білдіреді. Тура мағынасында жел...
Әйелдің ақылы көркінде,
Еркектің көркі ақылында.
Еркектің көркі ақылында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әйел мен еркектің шынайы қадір-қасиеті сыртқы сұлулықпен ғана өлшенбейтінін айтады. Әйел...
Ердің құны - екі елу
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның, азаматтың қадір-қасиеті өте жоғары екенін білдіреді. Тура мағынада «екі елу»...
Ит байласа тұрғысыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір жердің не заттың соншалықты құны жоқ, пайдасы мардымсыз деген ойды...
Ауру азайса, тәуіп ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ел ішіндегі науқас азайса, емші-тəуіптің жұмысы сирейді, табысы кемиді....
Шөлдегі шұқанақ суға толмас.
**Негізгі мағынасы** Шөлдегі шұқанақ суға толмас деген мақалдың тура мағынасы — қуаң жерде пайда болған ойыққа су тұрмай...
Көзі жаманның сөзі жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен мінезі оның сөзінен көрінетінін айтады. Көзі жаман дегені — көңілі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.