Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
795.6K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Қараның таққа мінгені -
Біріне бірінің құда түскені.
Біріне бірінің құда түскені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қарапайым адамның таққа мінуі, яғни биік мансапқа жетуі. Астарлы мағын...
Құйрығы - шаян, беті - адам,
Байқамай сенбе сұмпайыға.
Байқамай сенбе сұмпайыға.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай адамға ұқсап, іші жаман, ниеті бұзық адамға сене берме деген ескерту айтады. Тур...
Ағадағы мал - аспандағы мал,
Інідегі мал - індегі мал,
Баладағы мал - даладағы мал.
Інідегі мал - індегі мал,
Баладағы мал - даладағы мал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал туыстар арасындағы мал-мүлікке, дәулетке сеніп кетпей, оның тұрақсыз болатынын ескертеді....
Мөлдек атып ішкен ас,
Мерт кетірмей тындырмас.
Мерт кетірмей тындырмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — асығып, мөлшерін білмей ішілген ас адамның түбіне жетуі мүмкін. Астарл...
Өнер - өлгенше жолдас.
**Негізгі мағынасы** Өнер адамның өмір бойы жанына серік болатын қымбат қасиет. Бұл мақалдың тура мағынасы — өнер иесін...
Күң көтінде күміс жылтырайды,
Оны бәйбіше сұрайды.
Оны бәйбіше сұрайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күңнің арт жағындағы күміс әшекей жарқырап көрінеді, соны бәйбіше байқа...
Үндемеген ит қабар.
**Негізгі мағынасы** Үндемей жүрген, сырын ашпайтын, сырттай жуас көрінетін адамның ішінде де бір қайраты, өзіне тән қар...
Ашу арындайды,
Ақыл артынан аяңдайды.
Ақыл артынан аяңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ашуға ерік берсе, ісі де, сөзі де шалт шығып, шектен асып кететінін білдіреді. Ал а...
Өлік шыққан үйдің,
Табалдырығында жолбарыс жатады.
Табалдырығында жолбарыс жатады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қаза болған үйдің табалдырығында жолбарыс жатқандай көрінеді. Астарлы...
Жігітті жігерінен таны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын болмысын сыртқы түрімен емес, ішкі қайратымен, табандылығымен тануға болатыны...
Есеп түбі - егес.
**Негізгі мағынасы** Есеп түбі — егес деген мақал ұсақ-түйекке дейін есептеп, әр нәрсенің ақысын, үлесін, пайдасын ғана...
Тісі ауырғанның көңілін сұрамайды.
**Негізгі мағынасы** Тісі ауырған адамның халін сұрап, оның көңілін алаңдатудың қажеті жоқ дегенді білдіреді. Мұнда тура...
Жаманға жалынба, адамға табынба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды жөнсіз қорланбауға, өз қадірін түсірмеуге үндейді. «Жаманға жалынба» дегені — ниет...
Ата-анадан мал тәтті,
Алтын үйден жан тәтті.
Алтын үйден жан тәтті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға мал-мүлік те, алтынмен апталған үй де қымбат көрінуі мүмкін. Бі...
Елгезек екі айтқызбайды.
**Негізгі мағынасы** «Елгезек екі айтқызбайды» деген мақал тез қимылдайтын, сөзді іліп әкететін, тапсырманы бір айтқанд...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.