Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Көз - нұрдың ұясы,
Көңіл - сырдың ұясы.
Көңіл - сырдың ұясы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ішкі дүниесін де, сыртқы болмысын да терең бейнелейді. Көз — адамның жанарынан нұр,...
Ғалам - адам үшін,
Адам - ғалам үшін.
Адам - ғалам үшін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен әлемнің бір-бірімен тығыз байланысын білдіреді. Тура мағынасында ғалам адамға өм...
Жаман басшыдан жақсының сілтеуі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман басшының берген бұйрығы не басқаруының өзі жарамсыз болғанымен,...
Үндемеген ит қабар.
**Негізгі мағынасы** Үндемей жүрген, сырын ашпайтын, сырттай жуас көрінетін адамның ішінде де бір қайраты, өзіне тән қар...
Естімеске айтқан есіл сөзім,
Жыламасқа жылаған екі көзім.
Жыламасқа жылаған екі көзім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда адам өз сөзінің бағаланбай, құнсыз жерде айтылғанына налиды. Бірінші жолда «естімеске а...
Тексіз адам қонағына тесіле қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда қонаққа қадалып қарауды айтып тұрғандай көрінеді, бірақ астарында тәрб...
Құлға да бір билік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құл деп танылған адамға да бір рет билік берілсе, ол өзін еркін сезіні...
Жауыннан қашқан жарға паналар,
Жауынан қашқан қайда паналар?
Жауынан қашқан қайда паналар?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қауіптің түрін салыстырып, адамның ең қатерлі жаудан қашса, тығыла қоятын сенімді жер тап...
Ашта жеген құйқаны тоқта ұмытпа.
**Негізгі мағынасы** Ашта жеген құйқаны тоқта ұмытпа деген мақал адамды көрген жақсылығын, тартқан қиын күнін есінде са...
Жан жұтамай мал жұтамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам тірі, аман жүрсе, мал-мүлкі де біржола құрып кетпейді. Астарлы мағ...
Ер өнерімен мақтансын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің мақтанар басты нәрсесі — сыртқы сәні де, бос даңқы да емес, өз өнері, қабілет...
Жүрем десең, көре бересі,
Көре берсең, көне бересің.
Көре берсең, көне бересің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмір жолында тек қарап, бақылап, үнсіз көне берсе, бірте-бірте ішкі қайраты азайы...
Күш батылдыққа ереді.
**Негізгі мағынасы** Күші бар адам көбіне батыл қадамға барады деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада физикалық қуат пен...
Нақыл қайдан шығады, ой болмаса,
Киіз қайдан шығады, қой болмаса.
Киіз қайдан шығады, қой болмаса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түпкі ойы: терең сөз де, өмірлік даналық та ойсыз тумайды. Адамның санасында толғаныс,...
Аларманға алтау аз,
Берерменге бесеу көп.
Берерменге бесеу көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алушы адамға алты да аз көрінеді, ал беруші адамға бесеу де көп болып...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.