Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Құланға ерген шиеге аунайды.
Негізгі мағынасы Құланға ерген шиеге аунайды деген мақалдың тура мағынасы — құлан жүрген жерде шие де соған ілесіп, сол…
Естімеген елде көп,
Есек мінген сарт та көп.
Есек мінген сарт та көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — белгілі бір елде, аймақта көп нәрсе кездесуі мүмкін, тіпті қарапайым не…
Мыстан - сиқыршы дұшпан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жау мен қастықтың анық та жасырын түрі болатынын ескертеді. Тура мағынада «мыстан»…
Оншадан мұнша жүріп.
Негізгі мағынасы «Оншадан мұнша жүріп» деген мақал аз ғана берекесіз қимылдан, ұсақ-түйек әрекеттен де нәтиже…
Өтірік ырысты байлайды.
Негізгі мағынасы «Өтірік ырысты байлайды» деген мақал жалған сөздің ақыры жақсылыққа апармайтынын білдіреді. Тура…
Қайғың болса, досыңа бар,
Қарның ашса, қосыңа бар.
Қарның ашса, қосыңа бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қиындық түскенде жалғыз қалмай, жанашыр досқа арқа сүйеуді, ал тұрмыстық қажет пен…
Ханның қасында қалтырап жатқанша,
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ар-намысы мен еркіндігін бәрінен жоғары қоятынын білдіреді. Тура мағынасында…
Алдына келгенді тістейді,
Артына келгенді тебеді.
Артына келгенді тебеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мінезі асау, ашуға тез берілетін, ызақор адамды сипаттайды. Мұндай кісі алдына келгенді де…
Көсеумен түрткеннің кегі бітпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қиянат жасасаң, оның өкпесі де, іштегі назасы да оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Тура…
Құр алғыс азық болмайды.
Негізгі мағынасы Құр алғыс адамның қарнын тойдырмайды, яғни бос рақметтің өзі жеткіліксіз. Мақалдың тура мағынасы — тек…
Жалақордан қарыз алсаң,
Әкесінің құнын сұрар.
Әкесінің құнын сұрар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің өсекші, жалақор, сенімсіз адам екенін ескертіп тұр. Мұндай адамнан қарыз алу оңай…
Теңіз дәмі - тамшыдан.
Негізгі мағынасы Теңіз дәмі тамшыдан білінеді деген ой бар. Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, үлкен теңіздің қасиеті…
Ұрының қатыны өзіне лайық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұрлық істейтін адамның жары да сол адамның тірлігіне, мінезіне, ортасына…
Жақсыны жамандаса,
Аруағы асады;
Жаманды жамандаса,
Құты қашады.
Аруағы асады;
Жаманды жамандаса,
Құты қашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды орынсыз жамандасаң, оның абыройы тіпті өсіп, ел ішіндегі…
Ерлі-зайыптының
төсегі бір болғанмен,
Көретін түсі басқа.
Ішетін қазаны бір болғанмен,
қарны бөлек.
Түтіні бір болғанмен,
түйсігі бөлек.
төсегі бір болғанмен,
Көретін түсі басқа.
Ішетін қазаны бір болғанмен,
қарны бөлек.
Түтіні бір болғанмен,
түйсігі бөлек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерлі-зайыптылардың бір үйде, бір отбасында өмір сүргенімен, әрқайсысының ойы, мінезі, көңіл…
Бетіне келген ұятын,
Өзі біліп жуса игі.
Өзі біліп жуса игі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ар-ұятын сақтауды, өз қателігін өзі түсініп түзетуді меңзейді. Тура мағынада «бетіне…
Естігеннен көрген артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуден естіп білгеннен гөрі, өз көзіңмен көріп, нақты тәжірибе арқылы…
Қайқы сақалдың ашуы,
Қабанша жармай қайтпайды.
Қабанша жармай қайтпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуын іште сақтай алмайтын, мінезі қатты, ызасына ерік беретін адам туралы айтады. Тура…
Өлейін деп өліп бара жатқаным жоқ,
Молдадан ұялғаннан өліп бара жатырмын.
Молдадан ұялғаннан өліп бара жатырмын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сырт көзден, елден, әсіресе дін иесінен арлану сезімі шектен тыс қысып жіберетінін…
Кісіге қарсы ұстаған қара пышақтың ұшы
қарыс ұзарады.
қарыс ұзарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның біреуге өшпенділікпен, қастық ниетпен әрекет етуі өзіне де зиян әкелетінін…
Шешуі жоқ, шегі жоқ
Үрейден сақта.
Үрейден сақта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз үрей мен қорқынышқа берілмеуге шақырады. Тура мағынасында, шешімі…
Жаңа байдан қалтаң қалмайды,
Ескі байдан талтаң қалмайды.
Ескі байдан талтаң қалмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаңа бай жомарт көрініп, келген адамға қол ұшын созғандай болады, ал ескі…
Бермесең - алыспайсың,
келмесең - алыстайсың.
келмесең - алыстайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қарым-қатынасының өзара әрекетке құрылғанын айтады. Біреуден бір нәрсе күтсең, өзің де…
Төрден орын тисе, төредей орнық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егер адамға төрден, яғни ең құрметті жерден орын бұйырса, сол орынға…
Қулық құлынжанды.
Негізгі мағынасы «Қулық құлынжанды» деген мақал айлакер, қу адамды білдіреді. Тура мағынасында құлын — жас, ширақ…
Жасқаншақтың көзі сау.
Негізгі мағынасы «Жасқаншақтың көзі сау» деген мақал тура мағынасында қорқақ, именшек адамның көзіне бірден ештеңе…
Адам тілінен жазады, ұры - ізінен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз басына пәле көбіне өз сөзінен келетінін аңғартады. Ойланбай сөйлеген адам…
Жаманға олжа түссе,
Үлесе алмай көпке түседі.
Үлесе алмай көпке түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман, яғни пиғылы бұзық, сараң не әділетсіз адамға олжа, табыс немесе артық дүние түссе, ол…
Дүние тегіс болғанша,
Жігітке бір іс болады.
Жігітке бір іс болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: дүниенің бәрі біркелкі, мінсіз болып кетпейді; адам өмірінде әрдайым бір…
Түйе мінген тайлақ мінгенге күлмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе мінген тайлақ, яғни өзі де әлі жас, шала жетілген жануар, тай мініп…
Соқыр құлын аттан емшек іздейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында: көзі көрмейтін құлын өз анасын таппай, бөтен аттан емшек іздеп әуреге…
Өткен-кеткен жауыңды,
Жамылғы алып қума.
Жамылғы алып қума.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ашуға еріп, өткен реніштің соңынан қуып жүрмеуді ескертеді. Тура мағынасында: үстіңе…
Базарда түйе пұл десе,
Ауылда қотыр тайлақ ойнақтайды.
Ауылда қотыр тайлақ ойнақтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — базарда түйе қымбат бағаланса, ауыл ішінде қотыр тайлақтың өзі де…
Арсыздықтың
адамды жеңетін де жері бар.
адамды жеңетін де жері бар.
Негізгі мағынасы Арсыздық адамды кейде күшпен емес, ұятсыздық, бетсіздік, әдепсіздік арқылы жеңеді. Яғни адам өз…
Әл керек, айбар керек,
Әлсіз айбар неге керек?
Әлсіз айбар неге керек?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның күші болмаса, сыртына шығарған айбыны да бос сөз. Астарлы…
Ағаш қисығын тез түзетер,
Адам қисығын көр түзетер.
Адам қисығын көр түзетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ағаштың қисайғанын жас кезінде-ақ тез түзеп алуға болады, ал адамның…
Ақымақтың ақылы көзінде.
Негізгі мағынасы «Ақымақтың ақылы көзінде» деген мақал адамның ойы терең болмай, бәрін тек сыртқы көрініспен…
Ата алмаған атынан көреді,
Қайтып келіп қатынынан көреді.
Қайтып келіп қатынынан көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ашуын өзінен әлсізге немесе өзіне жақын адамға төгуін әжуалайды. Тура мағынасында…
Көргені жоқ қылығынан жазады,
Ниеті жаман пиғылынан жазады.
Ниеті жаман пиғылынан жазады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен іс-әрекетінің түп-тамыры ішкі дүниесінде жатқанын білдіреді. Көргені аз…
Тұнық суда түлен туады.
Негізгі мағынасы Тұнық суда түлен туады деген мақалдың тура мағынасы — таза, мөлдір суда ерекше жәндік не тіршілік иесі…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.