Он екі мүшең сау болса,
Қара басың ханмен тең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Он екі мүшең сау болса, адамның ең үлкен байлығы — денсаулық екенін білдіреді. Тәні аман, дені бүтін адам өз ісін де, тірлігін де еркін атқарады. Мұнда «қара басың ханмен тең» деуі — байлыққа, атаққа, мансапқа жеткізбей-ақ, саулықтың өзі адамды биік дәрежеге шығаратынын меңзейді. Яғни дені сау жан өзін бақытты, еркін сезінеді.
Образдар мен теңеулер
«Он екі мүше» — адамның бүкіл денесі, барлық ағзасы деген ұғым. Халық дененің сау болуын бүтіндік, толықтық ретінде бейнелеген. Ал «қара басың» — қарапайым адам деген сөз, ал «ханмен тең» — ең жоғары мәртебемен салыстыру. Бұл теңеу денсаулықтың қадірін байлық пен биліктен де жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адамға денсаулығын күтіп, аурудың алдын алуды еске салады. Қазіргі заманда дұрыс тамақтану, уақытында ұйықтау, қимыл-қозғалыс жасау соның бір көрінісі. Мысалы, кеңседе күні бойы отырып шаршаған адам спортқа уақыт бөліп, денесін шынықтырса, ол өз өмір сапасын арттырады әрі осы мақалдың мәнін іс жүзінде орындайды.
Qara basyń hanmen teń.