Он пәленің тоғызы - тілден.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Он пәленің тоғызы - тілден» деген мақал сөздің салмағын, тілдің адам өміріндегі аса қауіпті де, аса пайдалы да күш екенін ескертеді. Тура мағынасында, көп қиындық пен дау-дамайдың бастауында тіл тұрады: орынсыз сөз, өсек, өтірік, дөрекі сөйлеу, ойланбай айтылған уәде адамды да, елді де шатастырады. Астарлы мағынасында, адамның басына келетін көп пәле сөзден туатынын, сондықтан әр сөзді ойланып айту керегін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «он пәле» — өмірдегі түрлі қиындық, дау, өкініш, жанжалдың жинақталған бейнесі. «Тоғызы» деп көпшілігінің тілден шығатынын әсірелеп көрсетеді. Бұл — тілдің тек сөйлеу құралы емес, мінез бен мәдениеттің айнасы екенін аңғартатын бейнелі сөз. Қазақ танымында тіл — жүректегі ойдың сыртқа шыққан түрі, сондықтан ол ізгілікке де, кесірге де себеп бола алады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында өте өзекті. Адам ашумен жазған бір пікірінен, не ойланбай айтқан бір сөзінен үлкен дау туындауы мүмкін. Мысалы, қызметкер әріптесіне ызамен хат жазып жіберіп, кейін сол сөз үшін кешірім сұрауға мәжбүр болады. Сондықтан мақал адамды сабырлы, байыпты, мәдениетті сөйлеуге шақырады.