Орамал тонға жарамаса да, жолға жарайды.
«Орамал тонға жарамаса да, жолға жарайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Орамалдан тон шықпайды, ол денені суықтан қорғамайды, бірақ жолға, яғни сый-кәде ретінде беруге, сапарда керекке жарайды. Мақал кішкене нәрсенің де өз орны барын айтады: үлкен іске жарамаса да, белгілі бір жағдайда дәл керек болады. Әсіресе шағын сыйлықтың құны оның бағасында емес, ырымы мен құрметінде екені меңзеледі. Сондай-ақ кішіні, қарапайым көмекті менсінбеуге болмайтынын айтады.
Образдар мен теңеулер
Орамал — қазақ тұрмысында ең көп тарту етілген зат: тойда, құдалықта, қыз ұзатқанда, жыртыс пен кәдеде орамал ұсынылған. Мұндағы «жол» сөзі тек сапар емес, салт бойынша берілетін кәде, сый деген мағынаны да береді: «жолын беру», «жол-жоралғы» дейміз. Тон — қыстың ең қымбат киімі, сондықтан орамал мен тонның салыстырылуы кіші мен үлкеннің қарсы қойылуы. Екеуінің де өз міндеті бар деген ой осыдан туады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды кішкене сыйлық беріп тұрған адам кішіпейілдікпен айтады: үлкен сый емес, бірақ орамал тонға жарамаса да, жолға жарайды. Сондай-ақ шағын көмекті немесе қарапайым затты жоққа шығарған адамға қарсы уәж ретінде айтылады. Біреудің сыйлығын мазақтап айтуға болмайды. Мысалы, құдаларға кәде таратып жатқан апай кішкене орамалдарды ұсынып: «Орамал тонға жарамаса да, жолға жарайды», — деп сөзін бастайды.
Қолданылу жағдаяттары
— Қыз ұзату тойында келген әйелдерге орамал таратқан ана сыйдың аздығына ұялып тұрғанда, құдағи мақалды айтып көңілін көтереді.
— Әжесі қалаға бара жатқан немересіне шағын сәлемдеме береді. Немересі түсінбей қалғанда, атасы оның жолға, кәдеге жарайтынын айтады.