Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Қара суда қаймақ жоқ,
Қас шеберде оймақ жоқ.
Қас шеберде оймақ жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қара суда қаймақ болмайды, ал нағыз шебердің өзінде де дайын оймақ жоқ...
Көз бен қол - көңілдің жалшысы.
**Негізгі мағынасы** «Көз бен қол - көңілдің жалшысы» деген мақал адамның ішкі қалауы мен ниеті ең алдымен көзі мен қол...
Ауру кісі күлкі сүймес,
Ауыр жүкті жылқы сүймес.
Ауыр жүкті жылқы сүймес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауырған адам күлкі мен ойын-сауықты қаламайды, ал күшіне салмақ түскен...
Ит арық болса - ауылдың намысы.
**Негізгі мағынасы** Ит арық болса, ол бір ғана үйдің емес, тұтас ауылдың жай-күйін танытады. Мақалдың тура мағынасы —...
Күншілдің күні күйбеңмен өтер.
**Негізгі мағынасы** «Күншілдің күні күйбеңмен өтер» деген мақал қызғаншақ, өзгенің жетістігін көре алмайтын адам өмірі...
Бас бергенге ас бер.
**Негізгі мағынасы** «Бас бергенге ас бер» — жақсылық жасаған адамға жақсылықпен жауап қайтар, келген еңбекті, көрсеткен...
Өрмекшіге қыл қуат.
**Негізгі мағынасы** Өрмекшіге бір тал қылдың өзі жеткілікті күш болады. Мақалдың тура мағынасы — өрмекші сол қылмен тор...
Кемтар болсаң,
Жоқ нәрсе де бар болар.
Менмен болсаң,
Бар нөрсе де жоқ болар.
Жоқ нәрсе де бар болар.
Менмен болсаң,
Бар нөрсе де жоқ болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі қалпын, мінезін аса терең бағалайды. Бір жағынан, кемтар, яғни мүмкіндігі ше...
Көлгірге сенбе, былжырға ерме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екіжүзді, сырты жылтыр, сөзіне сенуге келмейтін кісіге алданбауға шақырады. «Көлгі...
Оқ қадалса, денеңнен суырарсың,
Жүрегіңе кек қадалса, не қыларсың?
Жүрегіңе кек қадалса, не қыларсың?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тән жарасы мен жан жарасын салыстырады. Оқ қадалса, оны денеден суырып алуға, емд...
Долы кісі пышақ өткізеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашулы, долы адамның сөзі де, ісі де қауіпті болатынын білдіреді. Тура мағынасында «пышақ...
Сөз - жүректің шері,
Оның да бар ғой айтылар жері.
Оның да бар ғой айтылар жері.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің жай ғана дыбыс емес, адамның ішкі күйін, жан жарасын, қуанышы мен мұңын жеткізетін...
Бас ауырса, жан қорқар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына іс түссе, ең алдымен сол қиындықтың ауырлығын жан-тәнімен сезінетінін білд...
Жаманның қолына бергенше,
Жақсының жолына бер.
Жақсының жолына бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені жаман адамға ұстатқаннан гөрі, жақсы адамға не игі іске жұ...
Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша.
**Негізгі мағынасы** Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша деген мақал сырттай жақын көрінгенмен, пайда біткенде байланы...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.