Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Ерікті ауызға бөрікті бас сыяды.
Негізгі мағынасы Ерікті, кең пейілді, тәуекелге бара алатын адамға мүмкіндік те, ырзық та көп жол ашады деген ой…
Қысқа күнде қырық жерге көмбе қойған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қысқа күннің ішінде қырық жерге көмбе көму мүмкін емес, яғни бір адамға…
Оттай орақшы, жаудай қарақшы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбек адамының бейнесін өте өткір салыстыру арқылы береді. «Оттай орақшы» дегені — ширақ…
Оқсыз мылтық - таяқ.
Негізгі мағынасы Оқсыз мылтықтың құны жоқ, ол жай ғана таяқпен тең. Бұл мақалдың тура мағынасы — атылатын оқы болмаса…
Тентектің тобасы болмас,
Ақымақтың обасы болмас.
Ақымақтың обасы болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тентек әрі ақылсыз адамның ісі көбіне түзелмейтінін, оның сөзіне де, әрекетіне де сену қиын…
Жалғыз шапқан ат жүйрік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жарыста немесе шабанда ат жалғыз шапса, жолы ашық болып, бөгетсіз…
Өзінің парқын білген
Өзгенің нарқын біледі.
Өзгенің нарқын біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең алдымен өз қадірін, шама-шарқын, орнын дұрыс тануы керегін айтады. Өзінің парқын…
Ерікті ауызға бөрікті бас сыяды.
Негізгі мағынасы Ерікті, кең, ашық адамға мүмкіндік те, ырыс та, сый-құрмет те келеді деген ой бар. Мұнда тура мағынада…
Жын ұрғаннан жұқана қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жын ұрған, яғни есінен танған, әлсіреген адамнан тек «жұқана», қалдық…
Естімеген елде көп,
Есек мінген сарт та көп.
Есек мінген сарт та көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір елде бұрын-соңды естілмеген, күтпеген нәрсе көп болады деген ой…
Молданы мазарда көр,
Делдалды базарда көр.
Делдалды базарда көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай абыройлы, жөн білетін сияқты көрінетін кейбір адамдардың шын болмысы іс үстінде…
Ақпа құлаққа айтсаң
ағып кетеді.
Құйма құлаққа айтсаң
құйып алады.
ағып кетеді.
Құйма құлаққа айтсаң
құйып алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал естіген сөзді қабылдау қабілеті әр адамда әртүрлі болатынын айтады. Тура мағынасында, «ақпа…
Тіл - тіліп түсер наркескен,
Сөз - өткір жебе тау тескен.
Сөз - өткір жебе тау тескен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тіл мен сөздің қуатын өте әсерлі көрсетеді. Тіл дұрыс қолданылса — адамға пайда, жөн сілтеу…
Сиыр сипағанды білмейді,
Жаман сыйлағанды білмейді.
Жаман сыйлағанды білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сиырды қанша сипап, күтіп-баптасаң да, ол соны адамша түсініп, алғыс айта…
Берсе - қолынан, бермесе - жолынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жомарттығы мен сараңдығын салыстырады. Егер біреу қолындағы барын берсе, яғни…
Соқыр тауыққа бәрі бидай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көзі көрмейтін тауыққа алдына түскеннің бәрі бидай сияқты көрінеді…
Сабағы жаман жемістің дәні де жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, ағаштың сабағы әлсіз не жаман болса, одан шыққан жемістің де…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.