Алыста жүрсе кісінескен,
Жақында жүрсе тебіскен.

Негізгі мағынасы

Жылқы табиғатында үйірін сағынады: алыста жүрсе, бір-бірін кісінеп іздейді, ал қатар байланса, жем мен орынға таласып, бірін-бірі тебеді. Ағайынның, көршінің, тіпті бір шаңырақ астындағы жандардың арасы да осындай: алыста жүргенде сағынысып, бір-бірінің қадірін біледі, күнде бірге болса, ұсақ-түйектен реніш туады. Мақал жақындықтың да шегі бар екенін, тым етене араласу кейде сыйды кемітетінін айтады.

Образдар мен теңеулер

Кісінеу мен тебісу — жылқының екі мінезі, екеуін де малшы қазақ жақсы білген. Үйірінен айырылған жылқы ұзақ кісінейді, айғыр үйірін дауыстап шақырады. Ал ат байлауда, қорада қатар тұрған жылқылар құлақтарын жымитып, бірін-бірі теуіп алады. Мақалда «алыста — жақында», «кісінескен — тебіскен» деген екі қарама-қарсы жұп бар, етістіктердегі өзара етіс жұрнағы сағыныш та, ұрыс та екі жақты екенін көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды көбіне күлімсіреп, әзіл аралас айтады: алыстан келгенде құшақтасып, бір аптадан соң дауласып қалған туыстар туралы. Ренжіскен жақындарды жұбату үшін де қолданылады: бұл — табиғи жайт, араларыңда суықтық жоқ. Мысалы: «Каникулда келгенде сағынып едіңдер, енді күнде таласасыңдар, алыста жүрсе кісінескен, жақында жүрсе тебіскен». Шын дұшпандыққа айналған жанжалды бұл мақалмен жеңілдету орынсыз.

Қолданылу жағдаяттары

— Жазғы демалысқа ауылға келген немерелер алғашқы күні бір-біріне жабысып жүрді, үшінші күні допқа таласып, әжелерін күлдірді.
— Бөлек тұрғанда күнде телефон соғысатын апалы-сіңлілі екеуі бір үйге көшкен соң ас үйдің тәртібіне бола жиі ренжісетін болды.
— Шопан жігіт жайылымнан қайтқан жылқылардың қорада бірін-бірі тебісіп жатқанын көріп, ағайындардың жайын еске алды.