Ағайын-туыс кімде жоқ,
Сыйласпаса жат жуық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы – ағайын-туыс әркімде бар, бірақ туыстықтың өзі автоматты түрде жақындық пен жылулық әкелмейді. Егер туыстар бір-бірін сыйламаса, қолдамаса, араласпаса, онда олардың арасы бөтен адамнан да алыс болып кетеді. Ал кейде қан жағынан туыс емес, бірақ сыйласып, түсінісіп жүрген жан жат болса да жақын көрінеді. Мақал туыстықтың қадірі тек атауда емес, қарым-қатынаста екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «ағайын-туыс» – адамның өз ортасы, тірегі, жақын жандарының белгісі. «Жат» – бөтен адам, сырт кісі. Мақалдағы қарама-қарсылық туыстық пен бөтенді салыстыру арқылы берілген: сыйластық болмаса, туыс алыстайды; ал сыйы жарасса, жаттың өзі жуық болады. Яғни жақындықтың өлшемі қан емес, көңіл мен құрмет екені бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал отбасы ішінде, туыстар арасында қарым-қатынас суығанда жиі айтылады. Мысалы, бір адам туған бауырларымен араласпай, тек мерекеде ғана хабарласса, ал көршісі күнде көмектесіп, қолдау көрсетсе, сол көрші оған туыстан да жақын болып кетуі мүмкін.
Syılaspasa jat jýyq.