Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сыртқа шыққан дауды, кемшілік пен жараны өз үйіңнің, өз ортаңның ішінде шеш дегенді білдіреді. Тура мағынасында бас жарылса, бөріктің ішінде көрінбейді, қол сынса, жеңнің ішінде жасырылады. Астарлы мағынасы — отбасы, ағайын, жақын адамдар арасындағы кикілжіңді елге жария етпей, сабырмен, ақылмен реттеу. Себебі ішкі мәселе сыртқа шықса, ұят көбейіп, сөз көбейіп, береке кетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бас» пен «қол» — адам басына түскен қиындықтың, реніштің белгісі. «Бөрік» пен «жең» — оны жасырып тұратын киім бөлігі, яғни елден жасырын, өз шеңберіңде ұстау деген ишара. Қазақ ұғымында бөрік пен жеңнің ішінде қалдыру — мәселені бүркемелеу емес, оны көпке шашпай, намыс пен ынжықтыққа берілмей, сабырмен шешу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне отбасыдағы, туыс арасындағы немесе ұжым ішіндегі келіспеушілікке қатысты айтылады. Мысалы, екі бауырдың арасында жерге байланысты дау туса, оны әлеуметтік желіге шығарып, жұртқа жария еткеннен гөрі, үлкендерді араластырып, тыныш келісімге келу дұрыс. Сонда абырой да сақталады, татулық та бұзылмайды.
Qol synsa, jeń ishinde.