Жақын таласса, жатқа жем.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы – бір-біріне жақын адамдар, яғни туыс, ағайын, дос не көрші өзара жанжалдасса, соны сырт адам пайдаланып кетеді дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы – ішкі алауыздық әрқашан әлсіздік туғызады. Бірлігі кеткен жерге бөтеннің ықпалы жүреді, сыртқы күш үстем болады. Сондықтан жақын адамдар араздыққа емес, татулыққа ұмтылуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жақын» сөзі туыс, бауыр, дос, ниеттес адамдарды меңзейді. «Таласса» – өзара дауласу, бақталасу, бірлік бұзылу деген ұғым. Ал «жатқа жем» деген өте бейнелі тіркес: мұнда «жем» болу – біреудің олжасына, пайдасына айналу, қорғансыз күйге түсу. Яғни өзара қырқысқан жақындар бөтенге оңай олжа болады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де отбасында, ұжымда, тіпті ел ішінде өте орынды қолданылады. Адамдар өзара келісе алмаса, сырттағы біреу сол жағдайды өз пайдасына шешуі мүмкін. Мысалы, ағайынды екі адам мұраға таласып жүргенде, бөтен бір айлакер адам олардың жерін арзанға сатып алып кетсе, осы мақал дәл келеді.