Жаман көрші асыңды бағалар,
Жақсы көрші басыңды бағалар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал көршінің адам өміріндегі орны өте үлкен екенін айтады. Жаман көрші адамның күнделікті ас-суына, тұрмыс-тіршілігіне ғана қарап, пайдасын ойлауы мүмкін. Ал жақсы көрші адамның басын, яғни абыройын, амандығын, жағдайын, көңіл күйін бағалайды. Тура мағынасы – көршінің қарым-қатынасы әртүрлі болады; астарлы мағынасы – адамға ең керегі мал-мүлік емес, сыйластық пен жанашырлық екенін ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас» – материалдық пайда, тұрмыстық олжа, күнкөріс; ал «бас» – адам қадірі, өмірі, ары мен абыройы. Халық «ас» пен «бас» арқылы екі түрлі көршілік мінезді салыстырып отыр. Яғни, біреуі өз пайдасын ғана ойлайды, екіншісі адамды адам ретінде құрметтейді. Бұл теңеу көрші сыйластығының шын мәнін ашады.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал көпқабатты үйде, ауылда, бір көшеде тұратын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір көрші тек қарыз сұрап, бірдеңе алуға келгенде ғана іздесе, ол «асыңды бағалаған» адамға ұқсайды. Ал науқастанып қалсаң хал сұрап, көмектесіп, шу шығармайтын көрші – «басыңды бағалайтын» жақсы көрші.
Jaqsy kórshi basyńdy baǵalar.