Айырылмас көршіңе ауыр сөз айтпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал көршімен тату тұрудың, бір-біріне ауыр сөз айтпай, сыйластық сақтаудың маңызын білдіреді. Тура мағынасында: күнде бетпе-бет көріп жүретін, аралас-құралас болатын көршіге тіл тигізбе, ренжітпе деген ескерту. Астарлы мағынасында: адам ең жақын араласатын ортасымен тіл табыса білсін, өйткені орынсыз сөз араны суытады, ал сыйлы сөз қарым-қатынасты бекітеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "айырылмас көрші" деген тіркес — ажырамайтын, үнемі кездесіп жүретін жақын адамды білдіреді. "Ауыр сөз" — жай ғана қатқыл сөйлем емес, көңілге тиетін, намысқа бататын, татулықты бұзатын сөздің бейнесі. Қазақ танымында сөздің салмағы өте үлкен, сондықтан көршіге айтылған бір ауыз ауыр сөз ұзақ ренішке айналуы мүмкін.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көпқабатты үйде, аулада не жұмыс орнында бірге жүретін адамдармен сыпайы сөйлесуге үндейді. Мысалы, пәтердегі көршің шу шығарса, бірден ұрыспай, сабырмен ескерту жасаған дұрыс. Сонда түсіністік сақталып, ортадағы береке бұзылмайды.