Азамат, жігіт, ер туралы — 3-бет 497
Сұрыптау:
Бай тоқ болмас,
Батыр аш болмас.
Батыр аш болмас.
Негізгі мағынасы Бай қанша жиса да, көңілі тоймайды: малы көбейген сайын тағы да көбейткісі келеді. Батыр болса аш…
Бақа - көлінде патша,
Балық - суында патша,
Жігіт - елінде патша.
Балық - суында патша,
Жігіт - елінде патша.
Негізгі мағынасы Бақа өз көлінде, балық өз суында, жігіт өз елінде патша деген сөз. Әр тіршілік иесі өз ортасында ғана…
Бақ-бақ еткен текені,
Қар жауғанда көр.
Батырсынған жігітті,
Жау келгенде көр.
Қар жауғанда көр.
Батырсынған жігітті,
Жау келгенде көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай көпсініп, даурығып жүретін адамның шын бағасы қиын кезде ғана білінетінін айтады…
Бақ қонбас жігіттің іздегені дес болмас.
Негізгі мағынасы Бағы жоқ жігіттің іздегені оған сүйеу, демеу болмайды: ол неге ұмтылса да, қолға түспейді, тапқаны да…
Бала болсаң болғандай бол,
Ағайынға қорғандай бол.
Ағайынға қорғандай бол.
Негізгі мағынасы Мақал бала болудың өзі жеткіліксіз екенін, лайықты бала болу керегін айтады. «Болғандай бол» — атың…
Күнде бір мақал
«Азамат, жігіт, ер туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Бала болсаң болғандай бол,
Ағайынға қорғандай бол.
Досыңа майыспа,
Қасыңа қайыспа.
Ағайынға қорғандай бол.
Досыңа майыспа,
Қасыңа қайыспа.
Негізгі мағынасы Бала болсаң, нағыз бала бол, ағайынға қорған бол, досыңа майыспа, қасыңа қайыспа: мақал ер баланың…
Бала өсті дегенше,
батыр өсті десейші.
Батыр өнер білмесе,
қапыл өсті десейші.
батыр өсті десейші.
Батыр өнер білмесе,
қапыл өсті десейші.
Негізгі мағынасы Жай ғана «бала өсті» деп қоймай, «батыр өсті» десейші — әр ер жеткен бала елдің ертеңгі қорғаны…
Бапкері жоқта қыран жетім,
Бақ төрі жоқта ұлан жетім.
Бақ төрі жоқта ұлан жетім.
Негізгі мағынасы Бапкері жоқ қыран жетім сияқты: оны баптайтын, аңға салатын адам болмаса, қырандығы ашылмай қалады…
Басқа бақ жарасады,
Батырға жақ жарасады.
Аталы ерден би туса,
Халық пайдасына жанасады.
Батырға жақ жарасады.
Аталы ерден би туса,
Халық пайдасына жанасады.
Негізгі мағынасы Басқа бақ, батырға жақ қалай жарасса, аталы ерден туған би де халық пайдасына солай жанасады дейді. Әр…
Басқарушы болмаса, ел қадірі кетеді.
Елінде айтыс болса, ер қадірі кетеді.
Елінде айтыс болса, ер қадірі кетеді.
Негізгі мағынасы Басқаратын адамы болмаса, елдің қадірі кетеді; ал елінде айтыс-тартыс, дау-дамай болса, ердің қадірі…
Баталы батыр арымас.
Негізгі мағынасы Бата алған, үлкендердің ақ тілегін арқалаған батыр арымайды, яғни әлсіремейді, қажымайды. Мақал…
Батыл болсаң, батыр да боласың.
Негізгі мағынасы Батыл болсаң, батыр да боласың — яғни батырлық тумайды, ол батылдықтан өседі. Мақал батырды дүниеге…
Батыр - айғақ, палуан - куә.
Негізгі мағынасы Мақал батыр мен палуанның қасиеті сөзбен емес, іспен дәлелденетінін айтады. Батырдың ерлігінің айғағы…
Батыр аңғал, ер көдек.
Негізгі мағынасы Батыр — аңғал, ер — көдек, яғни шын ер адам қулық-сұмдықты білмейтін, ақкөңіл, тұрмыстағы ұсақ айлаға…
Батыр - аңғал, палуан - аптық.
Негізгі мағынасы Батыр аңғал, ақкөңіл, айласыз келеді; палуан аптық, яғни асығыс, қызба, тез ентігіп, сасып қалады…
Батыр аңғырт, бай салғырт.
Негізгі мағынасы Батыр аңғырт, яғни аңқау, сақтықты ұмытқыш, ал бай салғырт — немқұрайды, бейқам. Әрқайсысы өз күшіне…
Батыр бастас.
Негізгі мағынасы Бұл жол толық күйінде «Батыр бастас болғанда, байлар да болар қоныстас» деп айтылады. Бастас…
Батырға оқ дарымайды,
Батылға жау жоламайды.
Батылға жау жоламайды.
Негізгі мағынасы Мақал батыр мен батыл адамды қатер де, жау да айналып өтетінін айтады. Тура мағынасында оқ батырға…
Батырға таяқ та жарақ.
Негізгі мағынасы Нағыз батырдың қолында қарапайым таяқтың өзі қаруға айналады. Оның күші қарудың сапасында емес, өз…
Батырдан барымташыл туады.
Негізгі мағынасы Батырдың баласы әкесіндей ел қорғайтын ер болмай, барымташыл — біреудің малын күшпен айдап әкететін…
Батырдан - сауға, мергеннен - сыралғы.
Негізгі мағынасы Жорықтан олжамен оралған батырдан ел сауға сұрайды, аңнан олжалы қайтқан мергеннен жолда кездескен…
Батыр деген - барақ ит,
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Негізгі мағынасы Батырды барақ итке, биді ақсары атқа теңеген мақал: батыр көп туады, екі әйелдің бірі батыр тапқандай…
Батырды «бәрекелді» өлтіреді.
Негізгі мағынасы Батырды жау емес, «бәрекелді» деген мақтау сөзі өлтіреді. Жұрттың қошеметіне масаттанған батыр шамасын…
Батырды екі долы қатынның бірі туады,
Би мен көсемді әйелдің ілуде біреуі туады.
Би мен көсемді әйелдің ілуде біреуі туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер азаматтың батыр, би, көсем болып қалыптасуы тек табиғи қабілетке ғана емес, ана…
Батырдың атын жау шығарады,
Шешеннің атын дау шығарады.
Шешеннің атын дау шығарады.
Негізгі мағынасы Батырдың атағын жау шығарады, шешеннің атағын дау шығарады. Жау болмаса, батырдың ерлігі көрінбейді…
Батырдың басы екеу болмайды.
Негізгі мағынасы Батырдың да басы біреу, яғни оның да жаны жалғыз, ол да өлмейтін емес. Мақал батылдық адамды ажалдан…
Батыр - елдің сәулеті,
Балқұрақ - көлдің сәулеті.
Балқұрақ - көлдің сәулеті.
Негізгі мағынасы Көлдің жағасын балауса жасыл құрақ көмкеріп тұрса, ол көрікті, тірі көрінеді; сол сияқты елдің көркі…
Батыр жігіт жол бастар,
Ақын жігіт той бастар.
Ақын жігіт той бастар.
Негізгі мағынасы Әр жігіттің өз өнері, өз орны бар дейді: батыр жігіт жорықта, ұзақ жолда елді бастап жүреді, ал ақын…
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Негізгі мағынасы Әр істі бастайтын өз адамы бар: соғыста қолды батыр бастайды, жиында сөзді шешен бастайды, көште, ел…
Батырлық айқаста танылар.
Негізгі мағынасы Батырлық сөзбен, мақтанмен немесе сырт келбетпен анықталмайды: ол нағыз айқаста, күш сыналатын сәтте…
Батыр мақтанса, жауға шапқанын айтар,
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
Негізгі мағынасы Батыр мақтанса, жауға қалай шапқанын, елді қалай қорғағанын айтады; қу мақтанса, біреуді қалай алдап…
Батырмен ұрыспа, бекпен тұрыспа.
Негізгі мағынасы Батырмен ұрыспа: ол сені күшімен жеңеді; бекпен тұрыспа: ол сені билігімен басады. Мақал күші мен…
Батыр мың қол бастайды,
Шешен тар жерде сөз бастайды.
Шешен тар жерде сөз бастайды.
Негізгі мағынасы Мақал елдің екі тірегін қатар қояды: соғыста мың адамдық жасақты бастайтын батыр мен қиын, шешуші…
Батыр - ортақ, бақ - жалқы.
Негізгі мағынасы Батыр бүкіл елге ортақ, ал бақ жалғыз адамға ғана тиесілі. Батырдың күші, ерлігі өзіне емес, халыққа…
Батыр өлсе, аты қалады,
Үргелек өлсе, артында несі қалады?
Үргелек өлсе, артында несі қалады?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адам өлсе де, оның аты мен жақсы ісі халық жадында сақталады. Ал…
Батыр туса - ел ырысы,
Жаңбыр жауса - жер ырысы.
Жаңбыр жауса - жер ырысы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, батыр дүниеге келсе, елге қуаныш пен қорған болады; жаңбыр жауса…
Батыр ханға қас,
Мерген аңға қас.
Мерген аңға қас.
Негізгі мағынасы Батыр ханға қас, мерген аңға қас дейді: әркім өз ісінің нысанасына қауіпті. Батыр жау ханның, озбыр…
Белдескеннің белін сындырар,
Тірескеннің тізесін бүктірер.
Тірескеннің тізесін бүктірер.
Негізгі мағынасы Белдескеннің белін сындырады, тірескеннің тізесін бүктіреді дейді. Мақал өзіне қарсы шыққанның бәрін…
Би болар жігіттің,
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Негізгі мағынасы Би болатын жігіттің ісі төбеде, яғни жұрт жиналған жерде, ал мерген болатын жігіттің ісі жебеде, садақ…
Бидайдың басын көтергені -
дәні жоқтығы;
Жігіттің кеудесін көтергені -
ақылы жоқтығы.
дәні жоқтығы;
Жігіттің кеудесін көтергені -
ақылы жоқтығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай паңданып, кеуде қағып, өзін жоғары ұстап жүретін адамның ішінде шын салмақты қасиет…