Азамат, жігіт, ер туралы — 2-бет 497
Сұрыптау:
Арғымаққа оқ тисе,
Мәстектей туламас.
Мәстектей туламас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арғымаққа оқ тисе де, ол мәстек сияқты қатты тулап, босқа булығып…
Арғын деген арыспын,
Азуы алты қарыспын.
Азуы алты қарыспын.
Негізгі мағынасы Арғын деген арыспын, азуы алты қарыспын деген ру мақтанышы: арғын — қазақтың ірі, күшті арысы, оның…
Арманмен алысқан - тарлан.
Негізгі мағынасы Арманына жету үшін қиындықпен алысқан адам тарландай шыңдалған, мықты болады. Арманды тек ойда ұстау…
Арпа берсең, атқа бер,
Күтірлетіп шайнасын;
Қызды берсең, жасқа бер,
Құшақтасып ойнасын.
Күтірлетіп шайнасын;
Қызды берсең, жасқа бер,
Құшақтасып ойнасын.
Негізгі мағынасы Арпаны атқа бер, ол күтірлетіп шайнасын; қызды жасқа бер, олар құшақтасып ойнасын: әр нәрсені оның…
Арсыз болса, қыз жаман,
Ақылсыз болса, ұл жаман.
Ақылсыз болса, ұл жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұл мен қыздың жақсы-жамандығы тек жынысына емес, мінезі мен тәрбиесіне байланысты екенін…
Күнде бір мақал
«Азамат, жігіт, ер туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Арын сатып ер болмас,
Ажарын сатып сері оңбас.
Ажарын сатып сері оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз қадірін, намысын, арын жоғалтып, арзан пайдаға сатса, шын мәніндегі ер де, сері де…
Арыстан болсаң жау үшін,
Түлкідей болсын әдісің.
Түлкідей болсын әдісің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қайсар да батыл болуды, бірақ кез келген іске тек күшпен емес, ақылмен де кірісуді…
Арыстанға темір шынжыр ар емес.
Негізгі мағынасы Арыстанға темір шынжыр ар емес деген мақалдың тура мағынасы — аса күшті, айбынды аңды қарапайым…
Арыстанға түлкі айласы жараспас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында: күшті, айбарлы арыстанға әлсіз түлкінің айласы жүрмейді дегенді білдіреді…
Арыстанда бір жігіттің күші,
Қырық жігіттің жүрегі бар.
Қырық жігіттің жүрегі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батырлық пен қайсарлықты дәріптейді. Тура мағынасында арыстандай айбарлы, бір өзі-ақ алпысқа…
Арыстанды арыстандай жігіт алар.
Негізгі мағынасы Арыстанды арыстандай күшті, батыл жігіт қана жеңеді, жай адамның оған әлі жетпейді. Мақал үлкен іске…
Арыстан мінсең, қылышыңды қамшы қыл.
Негізгі мағынасы Арыстан мінсең, қылышыңды қамшы қыл деген мақал батыл адаммен, қауіпті, адуынды ортамен қатар жүргенде…
Асылды зергер, ерді ер таниды.
Негізгі мағынасы Асыл тасты, алтын мен күмістің нағыз-жалғанын зергер ғана айыра алады; ердің де құнын басқа бір ер…
Ат айналып қазығын табар,
Ер айналып елін табар.
Ер айналып елін табар.
Негізгі мағынасы Ат жайылып алысқа кетсе де, түбі айналып өзі байланған қазығына келеді. Ер азамат та сондай: қанша…
Атан бол, бура бол, інгенімді қайыт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйеге қатысты сөз. «Атан», «бура», «інген» — түлік атаулары, ал «қайыт»…
Атан өлсе сойылар,
Арыс өлсе қойылар,
Қансонар қайдан табылар?
Арыс өлсе қойылар,
Қансонар қайдан табылар?
Негізгі мағынасы Атан өлсе — сойылып, етін пайдаланады, арыс, ел тірегі өлсе — жерге қойылып, жаназасы шығарылады…
Атаның ұлы - халықтың құлы.
Негізгі мағынасы Жақсы әкенің ұлы өз басының ғана емес, бүкіл елдің қамын ойлайды: ол халыққа қызмет етеді, ел ісіне…
Ат басына күн туса,
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Негізгі мағынасы Атқа қиын күн туса, оны суарарда ешкім ауыздығын алып әуре болмайды: ат темірді тістеп тұрып-ақ су…
Ат жүйрігі айырады,
Тіл жүйрігі қайырады.
Тіл жүйрігі қайырады.
Негізгі мағынасы Жүйрік ат иесін қиын жағдайдан алып шығады: қуғыннан айырып әкетеді, бәйгеде топтан бөлініп озады. Ал…
Ат өледі - ер қалады,
Адам өледі - жер қалады.
Адам өледі - жер қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің өтпелі екенін, ал артында қалатын іздің маңызды екенін айтады. Тура мағынасы…
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Негізгі мағынасы Аттың жүйрік екені бәйгеге түсіп, жарыспайынша білінбейді; ердің өнері, ерлігі қоян-қолтық алыспайынша…
Ат сүрінбей жер танымас,
Ер сүрінбей ел танымас.
Ер сүрінбей ел танымас.
Негізгі мағынасы Ат жолда бір сүрінгенде ғана сол жердің ойы-қырын, тесігін біледі, келесіде аяғын абайлап басады. Адам…
Ат сыны - біреу, ер сыны - мың.
Негізгі мағынасы Атты бағалау оңай: оның сыны біреу — жүйрігі мен шыдамы бір бәйгеде, бір жолда-ақ көрінеді. Ал ерді…
Аттан аттың несі артық?
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Негізгі мағынасы Мақал сұрақ-жауап түрінде құрылған: бір аттың екінші аттан артықшылығы неде? Жүрісі мен күшінде…
Аттан тай озады,
Атадан бала озады.
Атадан бала озады.
Негізгі мағынасы Бәйгеде кейде жас тай ересек аттан озып кетеді, сол сияқты бала да әкесінен асып түседі. Мақал жаңа…
Аттанып барып жылқы алған,
Ат үстінде ұйқы алған.
Ат үстінде ұйқы алған.
Негізгі мағынасы Аттанып барып жылқы алған, ат үстінде ұйқы алған дейді. Мақал жорыққа, жылқы айдауға шыққан адамның…
Атты арбада көр,
Жігітті ордада көр.
Жігітті ордада көр.
Негізгі мағынасы Аттың шын күшін арбаға жеккенде, ауыр жүк тартқанда көресің, ал жігіттің шын қасиеті ордада, яғни ел…
Атты батыр атсыз жатыр.
Негізгі мағынасы «Атты батыр атсыз жатыр» мақалы ер жігіттің, батыр адамның негізгі серігі де, күш-қуаты да — аты…
Атты қамшы айдайды,
Ерді намыс айдайды.
Ерді намыс айдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша атты қамшымен жүргізеді, ал астарлы мағынасы бойынша адамды…
Аттың жалында, атанның қомында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыр жолда, қиын кезеңде, ер жігіттің ел үшін, күнкөріс үшін тынымсыз еңбек етіп…
Ат ұстаған азабынан құтылар,
Ер ұстаған бейнетінен құтылар.
Ер ұстаған бейнетінен құтылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: атты баптап, ұстап жүрген адам оның машақатын көрсе де, еңбегінің өтеуін…
Ат шабысымен қадірлі,
Ер табысымен қадірлі.
Ер табысымен қадірлі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның қадірі мен беделі оның бос отырысымен емес, істеген ісімен, жеткен табысымен…
Аты аталмаған жігіттен
Аты аталған төбе артық.
Аты аталған төбе артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аты аталмай, елге танылмай жүрген жігіттен аты шыққан, жұртқа белгілі төбе…
Атың шабан болса -
дүниенің азабы,
Алғаның жаман болса -
бұл дүниенің тозағы,
Балаң жаман болса -
көрінгеннің мазағы.
дүниенің азабы,
Алғаның жаман болса -
бұл дүниенің тозағы,
Балаң жаман болса -
көрінгеннің мазағы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өміріндегі үш ауыртпалықты қатар көрсетеді: шабысы баяу, жарамсыз ат — жол азабы…
Ауылдан қырық қадам шыққасын
азамат мүсәпір.
азамат мүсәпір.
Негізгі мағынасы Ауылдан небәрі қырық қадам ұзасаң да, сен енді жолаушысың, бөтен жердегі мүсәпірсің. Өз ауылыңда сені…
Ауыр жүкті нар көтереді,
Ауыр қайғыны ер көтереді.
Ауыр қайғыны ер көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда ауыр істің де, ауыр қайғының да салмағын көтере алатын күшті, сабырлы, намысты жандар…
Аюды жеңген - жарты ер,
Ашуды жеңген - бүтін ер.
Ашуды жеңген - бүтін ер.
Негізгі мағынасы Аюды жеңген — жарты ер, ашуды жеңген — бүтін ер дейді. Аю сияқты алып аңмен алысып, оны жеңу — ерлік…
«Әйт, шүу!» деген - атанға демеу,
«Әуп!» деген - ерге демеу.
«Әуп!» деген - ерге демеу.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауыр жүк тартқан атанға айдаушының «Әйт, шүу!» деп дауыс беруі оған күш…
Әр жігіттің өзі шығар биігі бар.
Негізгі мағынасы Әр жігіттің өзі шыға алатын, өзіне жазылған биігі бар: біреу ел басқарады, біреу шебер болады, біреу…
Бай бастас,
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Негізгі мағынасы Мақал үш топтың әрқайсысы өзіне ұқсасымен қалай табысатынын үш сөзбен көрсетеді. Байлар бас қосып…