Батырмен ұрыспа, бекпен тұрыспа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адаммен жаға жыртыспа, ел басқарған бекпен қырқыспа деген ескерту. Астарлы мағынасы — өзінен күші, беделі, ықпалы басым адаммен орынсыз тартысқа барма, өйткені ондай даудың соңы өзіңе зиян әкелуі мүмкін. Халық мұнда ақылмен әрекет етуді, әлсіз жерде қасарыспауды, қажет кезде сабыр сақтауды үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы батыр — тек найза ұстаған ер емес, қайратты, тайсалмайтын адам бейнесі. Бек — билігі бар, сөзі өтімді, ықпалды тұлға. Екі образ да күш пен беделді білдіреді. Мақалдағы қарсы қою — адамның өз шамасын білуі керек екенін аңғартады. Бұл жерде «ұрыспа», «тұрыспа» сөздері тек сөз таласын емес, жалпы орынсыз тартыс пен қақтығысты меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал басшылықпен, беделді адаммен не заңды өкілімен орынсыз дауласпай, мәселені мәдени әрі байыппен шешуге шақырады. Мысалы, жұмыста шешімді тікелей басшыға айқайлап қарсы айтып емес, дәлелмен, сабырмен жеткізген дұрыс. Сонда адам өз абыройын сақтайды және мәселе де оңайырақ шешіледі.