Азамат, жігіт, ер туралы — 4-бет 497
Сұрыптау:
Біз де кісі болармыз,
Атқа кісен салармыз.
Атқа кісен салармыз.
Негізгі мағынасы Бүгін жоқ-жітік, малы аз адам бір күні ел қатарына қосылып, кісенге лайық жақсы атқа ие болатынына…
Білім - ер азығы,
Ер -ел қазығы.
Ер -ел қазығы.
Негізгі мағынасы Білім ерді, яғни азаматты қоректендіретін азық, ал ер — елдің тірегі, қазығы. Тізбек бойынша білім…
Білім - ердің дәулеті.
Негізгі мағынасы Ер адамның шын байлығы — мал мен мүлік емес, білімі. Мал жұтта қырылады, мүлік ұрланады, тозады, ал…
Бойдақ жігіт - ел күйеуі.
Негізгі мағынасы Үйленбеген жігіт — бүкіл елдің ортақ күйеуі: бойжеткені бар кез келген отбасы оны болашақ күйеу бала…
Болмас адам қырық бесінде жас болар,
Болар адам он бесінде бас болар.
Болар адам он бесінде бас болар.
Негізгі мағынасы Болмайтын адам қырық беске келсе де өзін әлі жаспын деп, жауапкершіліктен қашады, ал болатын адам он…
Күнде бір мақал
«Азамат, жігіт, ер туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
Негізгі мағынасы Қасқырдың да, ер жігіттің де азығы үйде емес, жолда: бөрі жортып жүріп олжа табады, ер адам да…
Бөрі алатын жігіт бөрігінен белгілі,
Жау алатын жігіт серігінен белгілі.
Жау алатын жігіт серігінен белгілі.
Негізгі мағынасы Қасқыр алатын жігіт бөрігінен белгілі, жау алатын жігіт серігінен белгілі: аңшы жігіттің мықтылығы…
Бөріктінің намысы бір.
Негізгі мағынасы «Бөріктінің намысы бір» деген мақал бір қауымның, бір топтың адамдары ортақ ар-намысқа ие екенін…
Ғұмырың бір күн болса да, жорға мініп өт.
Негізгі мағынасы Өмірің бір-ақ күн болса да, оны жорға мініп, яғни сәнімен, қадір-қасиетіңді сақтап, қуанышпен өткіз…
Дүние тегіс болғанша,
Жігітке бір іс болады.
Жігітке бір іс болады.
Негізгі мағынасы Дүние тегіс, яғни бәрі ретке келіп, бір қалыпқа түскенше, жігіттің басына бір іс түседі. Дүние ешқашан…
Ездің тілі - батыр,
Ердің қолы - батыр.
Ердің қолы - батыр.
Негізгі мағынасы Мақалда екі адам қатар қойылған: ез бен ер. Ез — жасық, қорқақ, тек сөзге мықты кісі; оның батырлығы…
Ел алмаған елу жыл жатады.
Негізгі мағынасы Мақалдың бұл қалпында ойдың иесі айтылмай тұр: елу жыл жататын не нәрсе? Ең табиғи түсінігі мынадай…
Елден безген ер болмас,
Өнерлі құл қор болмас.
Өнерлі құл қор болмас.
Негізгі мағынасы Елінен безген, халқынан теріс айналған адам ер болмайды, ал өнері бар адам құл болса да қор болмайды…
Елді ер теңестіреді.
Негізгі мағынасы Ел ішінде бай мен кедей, күшті мен әлсіз, дау-шар, әділетсіздік болады. Солардың арасын теңестіретін…
Елдің елдігі - аузының бірлігі,
Ердің ерлігі - етінің тірлігі.
Ердің ерлігі - етінің тірлігі.
Негізгі мағынасы Мақал екі нәрсенің өлшемін береді. Ел ел болып тұруы үшін аузының бірлігі керек: бір сөзге тоқтай алу…
Ел ебелек емес,
Ер көбелек емес.
Ер көбелек емес.
Негізгі мағынасы Ебелек — жел айдаған жаққа домалай беретін кепкен шөп, көбелек — гүлден гүлге қонып ұша беретін…
Елінен безген ер болмас,
Көлінен безген қаз болмас.
Көлінен безген қаз болмас.
Негізгі мағынасы Қаз туған көлінен безбейді: алысқа ұшса да, көктемде қайта оралады. Ер азамат та өз елінен безбеуі…
Ел күйінгенде күйінген батыр,
Ел сүйінгенде сүйінген батыр
Ерегісте мыңға татыр.
Ел сүйінгенде сүйінген батыр
Ерегісте мыңға татыр.
Негізгі мағынасы Елі қайғырғанда бірге қайғырып, елі қуанғанда бірге қуанатын батыр — халықтың нағыз батыры. Мұндай ер…
Ел қауымдасса, ер болады,
Ер қауымдасса, ел болады.
Ер қауымдасса, ел болады.
Негізгі мағынасы Қауымдасу — бас қосу, бірігу, ортақ іске ұйысу. Ел бірлесіп, бір мақсатқа жұмылса, оның ішінен ер…
Ел мақтаған жігітті қыз жақтайды.
Негізгі мағынасы Ел мақтаған жігітті қыз да жақтайды, яғни қыздың көңілі жұрт жақсы деп таныған жігітке ауады. Мақал…
Ел намысы - ер намысы.
Негізгі мағынасы «Ел намысы - ер намысы» деген мақалдың тура мағынасы — елдің абыройы мен ер азаматтың абыройы…
Елуінде ер дана.
Негізгі мағынасы Елу жасқа келгенде адам көпті көріп, тәжірибе жинап, ақыл тоқтатады. Мақал жас пен даналықтың…
Ел үмітін ер ақтар,
Ер атағын ел сақтар.
Ер атағын ел сақтар.
Негізгі мағынасы Ел ерге үміт артады: қиын сәтте қорғайды, басын құрайды, жол табады деп сенеді. Ер сол үмітті ақтайды…
Ел ұлсыз болмас,
Жер гүлсіз болмас.
Жер гүлсіз болмас.
Негізгі мағынасы Ел ешқашан азаматсыз қалмайды, жер ешқашан гүлсіз қалмайды деген сенім мен үмітті айтады. Қай заманда…
Ен-таңбасы болмаса,
Малды қайдан танырсың?
Ақ найзасы болмаса,
Ерді қайдан танырсың?
Малды қайдан танырсың?
Ақ найзасы болмаса,
Ерді қайдан танырсың?
Негізгі мағынасы Табындағы мал бір-біріне ұқсас, оны құлағындағы ен мен санындағы таңбаға қарап ажыратады. Сол сияқты…
Еңбек ерлікке жеткізер,
Ерлік елдікке жеткізер.
Ерлік елдікке жеткізер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбектің адамды биікке көтеретінін айтады. Адам адал еңбек етіп, табандылық танытса, ол тек…
Еңбек қылмай ер оңбас,
Бірлік қылмай ел оңбас.
Бірлік қылмай ел оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ер адам да, ел де өзінен-өзі түзеліп кетпейді, оған міндетті түрде еңбек…
Еңбекпен ер өседі,
Егізбен төл өседі.
Егізбен төл өседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ер-азамат еңбек етсе, шынығып, өсіп-жетіледі; малдың төлi егіз болса, одан…
Ер адамның алдында
Ашылатын есігі болсын;
Әйел адамның алдында
Тербететін бесігі болсын.
Ашылатын есігі болсын;
Әйел адамның алдында
Тербететін бесігі болсын.
Негізгі мағынасы Ер адамның алдында әрқашан ашық есік, әйел адамның алдында тербететін бесік болсын деген тілек. Есік…
Ер-азамат белгісі:
түзде - мырза, үйде - құл.
түзде - мырза, үйде - құл.
Негізгі мағынасы Ер азаматтың белгісі екі жерде көрінеді: түзде, яғни ел ішінде, жолда, жиында ол мырза — жомарт…
Ер айтпас, айтса қайтпас.
Негізгі мағынасы Ер сөзді оңай айтпайды, ал айтса, айтқанынан қайтпайды. Мақал сөз бен іс бірлігін, уәденің қадірін…
Ер айтса, ел айтқаны,
Елдің қамын жеп айтқаны.
Елдің қамын жеп айтқаны.
Негізгі мағынасы Нағыз ер азамат сөйлегенде, ол өз басының пайдасын емес, бүкіл елдің мүддесін айтады: оның аузымен…
Ер аруағы қарулы.
Негізгі мағынасы Батыр азаматтың рухы, айбыны өзі бір қару сияқты: оның аты аталғанда дұшпан сескенеді, өз жағы…
Ер арыса - аруақ, ат арыса - тулақ.
Негізгі мағынасы Арып-жүдеген, күшінен айырылған ер мен ат қатар қойылады. Ат әбден арықтап өлсе, одан тек терісі, яғни…
Ер бала - он үште отау иесі.
Негізгі мағынасы Ер бала он үш жасында отау иесі, яғни өз шаңырағын көтеруге, отбасын асырауға жарамды саналған. Мақал…
Ер бала өкпешіл болса,
Ырысқа кесір болар.
Ырысқа кесір болар.
Негізгі мағынасы Ер жігіт болатын ұл өкпешіл, болмашыға ренжитін болса, бұл мінез оның ырысына кесірін тигізеді…
Ер басына жау келсе,
Ерлігі кетер басынан.
Би басына дау келсе,
Билігі кетер басынан.
Ерлігі кетер басынан.
Би басына дау келсе,
Билігі кетер басынан.
Негізгі мағынасы Ердің ерлігі де, бидің билігі де бөтеннің ісінде жарқырайды. Жау өз басына төнгенде ер сасып, ерлігін…
Ер басына күн туса,
Долданар да, тасынар.
Жауын жеңсе жарқырап,
Жауған күндей ашылар.
Долданар да, тасынар.
Жауын жеңсе жарқырап,
Жауған күндей ашылар.
Негізгі мағынасы Ердің басына қиын күн туса, ол қамығып қалмайды: ашуланып, бойындағы күш тасқындай ағытылады. Ал жауын…
Ер басына күн туса,
Ереуіл атқа ер салар.
Ереуіл атқа ер салар.
Негізгі мағынасы Ер адамның басына қиын күн туса, ол жорық атына, ереуіл атқа ер салып, аттанады. Мақал қиындық…
Ер белгісі - құнында,
Зер белгісі - пұлында.
Зер белгісі - пұлында.
Негізгі мағынасы Ер адамның қадірі оның құнынан, алтынның қадірі оның бағасынан білінеді. Ескі қазақ жолында кісі…